Ra đời từ những năm cuối của thế kỷ XX theo Quyết định số 734/QĐ-TTg ngày 06/9/1997 của Thủ tướng Chính phủ, đến nay trải qua 25 năm hình thành và phát triển, hoạt động trợ giúp pháp lý đã thực sự đi vào đời sống, mang lại hiệu quả thiết thực trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người nghèo và các đối tượng chính sách, đối tượng yếu thế. Có thể nói rằng, đây là một trong những chính sách có ý nghĩa nhân văn, nhân đạo sâu sắc trong tổng thể các chính sách an sinh xã hội của Đảng và Nhà nước, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật. Trong không khí kỷ niệm 25 năm thành lập tổ chức trợ giúp pháp lý, xin điểm qua một số thành tựu của hệ thống trợ giúp pháp lý và đây cũng là dịp để chúng ta nhìn nhận những bài học kinh nghiệm để cùng nhau tiếp tục xây dựng, phát triển bền vững công tác trợ giúp pháp lý trước yêu cầu của công cuộc cải cách tư pháp, xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
Ngày 03/3/2021, Hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý (TGPL) trong hoạt động tố tụng ở Trung ương ban hành Quyết định số 292/QĐ-HĐPH về kế hoạch phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng năm 2021. Dưới đây là một số kết quả đã đạt được về công tác phối hợp trợ giúp pháp lý (TGPL) trong hoạt động tố tụng năm 2021:
Giảm nghèo toàn diện và bền vững luôn được xác định là mục tiêu xuyên suốt của quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Đây là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta nhằm cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người nghèo, thu hẹp khoảng cách về trình độ phát triển giữa các vùng, địa bàn và giữa các dân tộc, nhóm dân cư. Trong những năm qua, nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn trong công tác giảm nghèo bền vững và đảm bảo an sinh xã hội cho người nghèo. Giai đoạn 2011-2015, tỷ lệ giảm nghèo bình quân là 2%/năm; giai đoạn 2016-2020, đưa tỷ lệ nghèo từ 9,9% năm 2016 còn 4,8% năm 2020 - đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia đầu tiên về đích trước mục tiêu Thiên niên kỷ của Liên hợp quốc về giảm nghèo.
Ngày 08/8/2016, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 32/2016/QĐ-TTg ban hành chính sách trợ giúp pháp lý cho người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số tại các huyện nghèo, xã nghèo, thôn, bản đặc biệt khó khăn giai đoạn 2016 - 2020 và hỗ trợ vụ việc tham gia tố tụng có tính chất phức tạp hoặc điển hình (sau đây gọi là Quyết định số 32/2016/QĐ-TTg). Sau gần 05 năm triển khai thực hiện, các địa phương đã đạt được kết quả cụ thể như sau:
Trợ giúp pháp lý (TGPL) là một chính sách bảo đảm quyền con người, quyền công dân và là một bộ phận của tổng thể các chính sách xóa đói, giảm nghèo, đền ơn, đáp nghĩa, chính sách dân tộc và ưu đãi xã hội của Đảng và Nhà nước ta. Nhiệm vụ này được giao cho Ngành Tư pháp triển khai từ năm 1997 theo Quyết định số 734/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Luật TGPL lần đầu tiên được Quốc hội ban hành vào năm 2006 và qua 10 năm triển khai đã đạt được những thành quả đáng kể trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người nghèo, đối tượng chính sách và các đối tượng yếu thế.
Ngày 04/8/2020, Cục Trợ giúp pháp lý đã tổ chức Hội nghị sơ kết công tác trợ giúp pháp lý 6 tháng đầu năm và nhiệm vụ, giải pháp 6 tháng cuối năm 2020 của Cục Trợ giúp pháp lý. Dự buổi sơ kết có đồng chí Thứ trưởng Mai Lương Khôi, đồng chí Cù Thu Anh - Cục trưởng và các công chức chủ chốt của đơn vị. Theo Báo cáo tại hội nghị, ngay từ đầu năm Cục đã bám sát và tổ chức thực hiện có hiệu quả các nhóm nhiệm vụ tại Kế hoạch công tác năm 2020 của Cục Trợ giúp pháp lý (được phê duyệt tại Quyết định số 233/QĐ-BTP ngày 10/02/2020), kết quả cụ thể như sau:
Thực hiện Thông tư liên tịch số 11/2013/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-VKSNDTC-TANDTC ngày 04/7/2013 của Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng (Thông tư liên tịch số 11), trong năm 2017, công tác phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng tỉnh Ninh Bình đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận.
Năm 2013, trong bối cảnh tình hình kinh tế - xã hội đất nước tiếp tục gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng tiêu cực đến các mặt của đời sống xã hội, trong đó có Ngành Tư pháp nói chung, cũng như Cục Trợ giúp pháp lý (TGPL) nói riêng. Song do được sự quan tâm của Ngành, sự chỉ đạo sát sao của Lãnh đạo Bộ và sự ủng hộ của chính quyền các địa phương, tập thể cán bộ, công chức, viên chức và người lao động của Cục TGPL đã chủ động nắm bắt tình hình, bám sát Chương trình công tác của ngành Tư pháp, nỗ lực phấn đấu vượt qua những khó khăn, thách thức hoàn thành tốt các nhiệm vụ chính trị được giao, đóng góp tích cực vào thắng lợi chung của toàn Ngành, cụ thể: