Hoạt động của người thực hiện trợ giúp pháp lý trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sựTheo quy định của BLTTHS năm 2015, giai đoạn khởi tố vụ án hình sự bắt đầu từ khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng nhận được tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố (nguồn tin về tội phạm) và kết thúc khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng ra một trong các quyết định: khởi tố vụ án hình sự; không khởi tố vụ án hình sự; tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; kiến nghị khởi tố. Ở giai đoạn này, cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, Viện kiểm sát có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, xác minh có hay không có dấu hiệu tội phạm để ra quyết định khởi tố hay không khởi tố vụ án hình sự. Ở giai đoạn này, người thực hiện trợ giúp pháp lý tham gia với tư cách là người người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Với mỗi tư cách khác nhau, người thực hiện trợ giúp pháp lý được quyền thực hiện các hoạt động khác nhau, nhưng theo quy định tại Điều 73, 83, 84 BLTTHS và kết hợp với các quy định tại Chương IX BLTTHS thì tựu chung lại, trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự, người trợ giúp có quyền thực hiện các hoạt động sau: - Có mặt khi lấy lời khai của người được trợ giúp pháp lý và sau mỗi lần lấy lời khai của người có thẩm quyền kết thúc thì người thực hiện trợ giúp pháp lý có quyền hỏi người được trợ giúp pháp lý. Trong lần đầu tiên lấy lời khai của bị hại, đương sự, người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, [A1] Điều tra viên, Cán bộ điều tra phải giải thích quyền, nghĩa vụ của bị hại, đương sự, người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và hỏi họ xem có nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp hay không, phải ghi ý kiến của họ vào biên bản. Trường hợp họ nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp thì Điều tra viên, Cán bộ điều tra hướng dẫn họ viết đơn nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Trường hợp họ không nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp thì Điều tra viên, Cán bộ điều tra giải thích quyền tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ được thực hiện trong suốt quá trình tiến hành tố tụng. Lưu ý, việc lấy lời khai của người thực hiện trợ giúp pháp lý cần phải có sự đồng ý của người có thẩm quyền với trường hợp họ là người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố. Bên cạnh đó, BLTTHS hiện nay chỉ quy định người bào chữa có quyền được cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng báo trước về thời gian, địa điểm lấy lời khai. Với các tư cách còn lại, trợ giúp viên pháp lý phải chủ động trong việc tham gia lấy lời khai cùng với người được trợ giúp pháp lý. + Thu thập chứng cứ (là quyền của người bào chữa):  Một là, thu thập, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu. Chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do BLTTHS quy định, được dùng làm căn cứ để xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội và những tình tiết khác có ý nghĩa trong việc giải quyết vụ án. Để thu thập chứng cứ, người bào chữa có quyền gặp người mà mình bào chữa để hỏi, nghe họ trình bày về những vấn đề liên quan đến vụ án; đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, đồ vật, dữ liệu điện tử liên quan đến việc bào chữa. Khi tiếp nhận chứng cứ, tài liệu, đồ vật, dữ liệu điện tử liên quan đến vụ án do người thực hiện trợ giúp pháp lý cung cấp, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải lập biên bản giao nhận và kiểm tra, đánh giá theo quy định của BLTTHS. Do đó, người thực hiện trợ giúp pháp lý cần phải lưu ý vấn đề lập biên bản giao nhận. Hai là, gặp, hỏi người bị buộc tội. Người thực hiện trợ giúp pháp lý có quyền gặp mặt người mình trợ giúp để hỏi các vấn đề liên quan đến vụ án. Tuy nhiên trường hợp người được trợ giúp pháp lý là người bị buộc tội gồm người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, [A2] người thực hiện trợ giúp pháp lý cần phải có sự thông qua sự của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng mới có thể gặp người mình trợ giúp. Ba là, đề nghị tiến hành hoạt động tố tụng theo quy định tại khoản 3 Điều 147 BLTTHS; đề nghị triệu tập người làm chứng, người tham gia tố tụng khác. + Kiểm tra, đánh giá và trình bày ý kiến về chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan và yêu cầu người có thẩm quyền tiến hành tố tụng kiểm tra, đánh giá. Tất cả các tố giác, tin báo về tội phạm đã thụ lý, xác minh, giải quyết đều phải kết luận bằng Quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự. Hồ sơ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đã khởi tố được đưa vào hồ sơ tố tụng của vụ án. Hồ sơ giải quyết tin báo và tố giác về tội phạm không khởi tố, phải đăng ký và nộp lưu trữ theo quy định của Cơ quan điều tra. Người thực hiện trợ giúp pháp lý phải kiểm tra tính có căn cứ của quyết định khởi tố vụ án. Đây là một trong những nội dung cơ bản, quan trọng thể hiện tính pháp lý của việc khởi tố vụ án. Chẳng hạn, đối với các vụ án giết người, tính có căn cứ được thể hiện: Có sự kiện giết người xảy ra không; sự kiện đó có cấu thành tội phạm giết người được quy định trong BLHS. Nghiên cứu các tài liệu dùng làm căn cứ để khởi tố vụ án giết người bao gồm: Các tố giác, tin báo về tội phạm; các tài liệu kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm của Cơ quan điều tra; biên bản khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, khám xét... cùng các tài liệu, dấu vết, tang vật đã được phát hiện thu giữ; biên bản và kết quả giám định dấu vết, tang vật như dấu vết máu, dấu vết súng đạn, dấu vết đường vân; biên bản và kết quả giám định thương tật... (nếu có); biên bản và kết quả định giá tài sản (nếu có); biên bản ghi lời khai của người bị hại, người làm chứng. Ngoài ra, người thực hiện trợ giúp pháp lý còn phải kiểm tra tính hợp pháp của quyết định khởi tố vụ án tức là phải kiểm tra việc chấp hành các trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định để thẩm quyền ra quyết định khởi tố vụ án, nội dung và hình thức của quyết định khởi tố vụ án có đúng quy định của pháp luật TTHS; Như trong các vụ án hiếp dâm đó là tài liệu, chứng cứ đã thu thập để xác định có hay không vụ án hiếp dâm; nếu có thì các tài liệu, chứng cứ chứng minh sự việc xảy ra có dấu hiệu tội phạm hiếp dâm hay không? Nếu có thì thuộc điều, khoản nào của Điều 141 BLHS. Bên cạnh đó, người thực hiện trợ giúp pháp lý phải kiểm tra tính có căn cứ và hợp pháp của biên bản hoạt động tố tụng khác như kết luận giám định, định giá tài sản,.... Kiểm tra, xem xét, đánh giá tính có căn cứ và tính hợp pháp của việc ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, tức là xác định có hay không vụ việc có tính chất hình sự xảy ra trên thực tế; nếu có thì các tài liệu, chứng cứ chứng minh sự việc xảy ra có dấu hiệu tội phạm hay không? Nếu có thì thuộc điều, khoản nào của BLHS. Xác định phương thức, thủ đoạn thực hiện hành vi, đánh giá tính chất mức độ thiệt hại do hành vi đó gây ra; Xác định thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. + Đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật. Sau khi xem xét việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm của Cơ quan điều tra và các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra có vi phạm liên quan đến sự vô tư của những chủ thể trên thì người bào chữa, người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị hại, đương sự có quyền đề nghị thay đổi các chủ thể trên. Khi người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự có văn bản đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, Cơ quan đang thụ lý vụ án tiếp nhận văn bản để giải quyết. Nếu có căn cứ thuộc một trong những trường hợp quy định tại Điều 49 hoặc khoản 1 Điều 51 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 thì thực hiện theo quy định tại Điều 4 Thông tư liên tịch số 04/2018/TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP ngày 19 tháng 10 năm 2018 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định về phối hợp giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát trong việc thực hiện một số quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Bên cạnh đó, người thực hiện trợ giúp pháp lý khi thực hiện các hoạt động của mình cần phải tôn trọng một số nghĩa vụ nhất định: + Sử dụng mọi biện pháp do pháp luật quy định để làm sáng tỏ những tình tiết xác định người bị buộc tội vô tội, làm rõ sự thật khách quan của vụ án. + Giúp người được trợ giúp pháp lý về mặt pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ.                                Tuyết Minh Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý  [A1]ở giai đoạn khởi tố vẫn còn người này  [A2]Nếu họ k bị tạm giam thì k cần