Quán triệt, triển khai Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và hoàn thiện dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Trợ giúp pháp lý

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu khai mạc Hội nghị

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đã nêu khái quát những sửa đổi, bổ sung tại Luật số 05/2026/QH16  và nhấn mạnh sự cần thiết của việc khẩn trương xây dựng, ban hành Nghị định mới nhằm cụ thể hóa các quy định được Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý giao, đồng thời khắc phục những bất cập phát sinh trong quá trình thực hiện Nghị định số 144/2017/NĐ-CP.

Theo Thứ trưởng, Nghị định mới không chỉ có ý nghĩa hướng dẫn thi hành Luật mà còn trực tiếp tác động đến tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý ở cả Trung ương và địa phương. Vì vậy, quá trình xây dựng Nghị định cần nhận diện đầy đủ các nhiệm vụ phải triển khai, những vấn đề cần chuẩn bị về tổ chức, nhân lực, nguồn lực, cơ chế phối hợp và các điều kiện bảo đảm thi hành; đồng thời tập trung trao đổi, thảo luận đối với những nội dung mới, còn có ý kiến khác nhau hoặc có tác động trực tiếp đến hoạt động trợ giúp pháp lý.

Tại Hội nghị, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh giới thiệu những điểm mới đáng chú ý của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Trong đó có việc mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý; luật hóa cơ chế trực trợ giúp pháp lý tại Tòa án nhân dân và trong điều tra hình sự; hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng.

Đồng chí Cù Thu Anh giới thiệu một số điểm mới của Luật

Luật cũng có những thay đổi quan trọng về tổ chức hệ thống trợ giúp pháp lý, trong đó không giới hạn điều kiện thành lập Chi nhánh Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước; hoàn thiện tiêu chuẩn, cơ chế bổ nhiệm, miễn nhiệm và chế độ chính sách đối với trợ giúp viên pháp lý; tiếp tục mở rộng các giải pháp thu hút nguồn lực xã hội có chất lượng tham gia trợ giúp pháp lý; mở rộng diện người tham gia cộng tác viên trợ giúp pháp lý và hoàn thiện cơ chế cấp, thu hồi thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý.

Đáng chú ý, Luật tăng cường trách nhiệm của UBND cấp xã trong hoạt động trợ giúp pháp lý, đồng thời phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên trong giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về trợ giúp pháp lý. Cùng với đó là các quy định mới về chuyển vụ việc giữa các Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số.

Dự thảo Nghị định bổ sung nhiều cơ chế mới

Giới thiệu dự thảo Nghị định, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Vũ Thị Hường cho biết, dự thảo vừa kế thừa những quy định còn phù hợp của Nghị định số 144/2017/NĐ-CP, vừa bổ sung nhiều quy định mới nhằm quy định chi tiết những nội dung Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật trợ giúp pháp lý giao, đồng thời bổ sung một số quy định nhằm bảo đảm thi hành đồng bộ Luật trợ giúp pháp lý.

Đồng chí Vũ Thị Hường giới thiệu nội dung dự thảo Nghị định

Nhiều quy định được tiếp tục kế thừa như: số lượng người làm việc, cơ sở vật chất của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước; tiêu chuẩn bổ nhiệm Giám đốc Trung tâm; thủ tục thành lập, giải thể, sáp nhập Chi nhánh; cấp lại thẻ trợ giúp viên pháp lý; sử dụng thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý; thời gian thực hiện trợ giúp pháp lý làm căn cứ chi trả thù lao; thù lao, bồi dưỡng, chi phí thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý của luật sư và tổ chức ký hợp đồng thực hiện trợ giúp pháp lý; kiến nghị trong hoạt động trợ giúp pháp lý và giải quyết khiếu nại, tố cáo...

Bên cạnh đó, dự thảo Nghị định bổ sung nhiều quy định mới, trong đó tập trung làm rõ hơn tổ chức, hoạt động của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và Chi nhánh; hoàn thiện cơ chế bổ nhiệm, miễn nhiệm trợ giúp viên pháp lý; bổ sung chỉ tiêu vụ việc tham gia tố tụng đối với Trợ giúp viên pháp lý; điều chỉnh chế độ, chính sách của Trợ giúp viên pháp lý theo hướng nâng mức phụ cấp trách nhiệm nghề và mức bồi dưỡng thực hiện vụ việc tố tụng; bổ sung thù lao cho cộng tác viên trợ giúp pháp lý khi thực hiện vụ việc đại diện ngoài tố tụng; bổ sung quy định về thù lao đối với luật sư, chuyên gia pháp luật tham gia đánh giá chất lượng các vụ việc phức tạp…

Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo bổ sung quy định làm rõ các trường hợp người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội, bị hại thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Quy định này được kỳ vọng sẽ tạo thuận lợi cho người thực hiện trợ giúp pháp lý khi thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý cho những người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội hoặc bị hại.

Đặc biệt, dự thảo đặt yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động trợ giúp pháp lý, trong đó thiết kế các quy định về kết nối, chia sẻ, khai thác, sử dụng dữ liệu điện tử trong giải quyết thủ tục hành chính liên quan đến người được trợ giúp pháp lý. Đây là hướng tiếp cận nhằm giảm giấy tờ, tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân và nâng cao hiệu quả giải quyết công việc của cơ quan nhà nước.

Từ thực tiễn cơ sở: Cần chính sách đủ mạnh, tổ chức đủ nguồn lực

Các nội dung của dự thảo đã nhận được nhiều ý kiến trao đổi, góp ý cụ thể từ các bộ, ngành, địa phương. Đối với nhóm quy định về chế độ, chính sách cho người thực hiện trợ giúp pháp lý, một số đại biểu đề nghị bổ sung căn cứ thực tiễn để đề xuất xây dựng chính sách đặc thù đối với trợ giúp viên pháp lý công tác tại vùng cao, vùng sâu, vùng xa và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Đại diện Sở Tư pháp Hà Nội, Hải Phòng và Tây Ninh đề xuất một số giải pháp nhằm củng cố hoạt động của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và Chi nhánh của trung tâm. Trong đó có việc tăng số lượng trợ giúp viên pháp lý tối thiểu tại mỗi Trung tâm, Chi nhánh; có giải pháp thu hút người có kiến thức pháp luật tham gia công tác trợ giúp pháp lý; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực; bảo đảm cơ sở vật chất và trang thiết bị, ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ hoạt động...

Sở Tư pháp Tuyên Quang cũng đề nghị bổ sung quyền kiến nghị của luật sư tham gia trợ giúp pháp lý bên cạnh tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý tại Điều 25 của dự thảo, đồng thời xây dựng tiêu chí cụ thể hơn để xác định vụ việc phức tạp.

Đại diện một số Bộ, ngành, Sở Tư pháp phát biểu tại Hội nghị

Những ý kiến từ cơ sở cho thấy yêu cầu hoàn thiện chính sách trợ giúp pháp lý không chỉ nằm ở việc quy định đầy đủ về mặt pháp lý, mà còn phải tính đến khả năng tổ chức thực hiện, nguồn nhân lực, điều kiện bảo đảm và những đặc thù khác nhau giữa các địa phương.

Bảo đảm Nghị định có tính khả thi cao, đồng bộ với Luật

Phát biểu kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc trân trọng và đánh giá cao các ý kiến đóng góp của đại biểu. Theo Thứ trưởng, các ý kiến đã thể hiện tinh thần trách nhiệm, tâm huyết và cách tiếp cận dự thảo từ nhiều góc độ, đặc biệt là từ yêu cầu thực tiễn tổ chức thi hành tại địa phương.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu kết luận, bế mạc Hội nghị

Thứ trưởng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu tối đa và có chọn lọc các ý kiến phù hợp; bảo đảm các quy định của Nghị định bám sát phạm vi được giao trong Luật, thống nhất với hệ thống pháp luật có liên quan và có tính khả thi cao trong thực tiễn.

Thứ trưởng cũng đề nghị tiếp tục rà soát các nội dung có tác động đến tổ chức bộ máy, nhân lực, kinh phí và các điều kiện bảo đảm thi hành; đánh giá kỹ tác động, làm rõ cơ sở thực tiễn và sự cần thiết của từng chính sách. Đồng thời, cần tiếp tục đơn giản hóa quy trình, thủ tục, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý.

Việc hoàn thiện dự thảo Nghị định được đặt trong bối cảnh yêu cầu bảo đảm tiến độ, chất lượng và tính đồng bộ với Luật. Đây là cơ sở quan trọng để các quy định mới được triển khai thống nhất, không để xảy ra khoảng trống hoặc lúng túng trong quá trình chuyển tiếp.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc bày tỏ tin tưởng rằng, với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp; sự phối hợp của các bộ, ngành, tổ chức có liên quan; sự chủ động, trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, địa phương và đội ngũ những người làm công tác trợ giúp pháp lý, các quy định mới của Luật sẽ được triển khai đồng bộ, thống nhất và hiệu quả. Qua đó, tiếp tục nâng cao chất lượng trợ giúp pháp lý, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý, góp phần bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người dân.

Lại Nhật Quang

Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý