Nâng cao kỹ năng giải quyết vụ việc trợ giúp pháp lý về hôn nhân và gia đình

Nâng cao kỹ năng giải quyết vụ việc trợ giúp pháp lý về hôn nhân và gia đình

Nhằm nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý,  ngày 18/8/2026, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp tổ chức lớp tập huấn chuyên đề về “kỹ năng tham gia tố tụng trong các vụ việc về hôn nhân và gia đình” cho đội ngũ trợ giúp viên pháp lý, luật sư thuộc tổ chức tham gia  trợ giúp pháp lý và luật sư ký hợp đồng thực hiện trợ giúp pháp lý với các Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước các tỉnh, thành phố: Đà Nẵng (số 1, số 2), Huế, Quảng Ngãi, Quảng Trị, Gia Lai. Lớp tập huấn được tổ chức với nội dung thiết thực, bám sát yêu cầu thực tiễn, đây là hoạt động góp phần cụ thể hóa nhiệm vụ của Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025–2035, hướng tới xây dựng gia đình Việt Nam tiến bộ, hạnh phúc và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Thực tiễn cho thấy tranh chấp hôn nhân và gia đình thường không dừng ở một yêu cầu pháp lý đơn lẻ. Đằng sau hồ sơ ly hôn có thể là mâu thuẫn kéo dài, bạo lực gia đình, bất bình đẳng giới, khó khăn về kinh tế, tranh chấp chỗ ở, quyền nuôi con hoặc nghĩa vụ cấp dưỡng. Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý còn có thể gặp rào cản về ngôn ngữ (đối với người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn), trình độ, địa lý, khả năng tiếp cận thông tin và tâm lý e ngại. Bởi vậy, người thực hiện trợ giúp pháp lý cần kết hợp kiến thức pháp luật với kỹ năng lắng nghe, thu thập chứng cứ, nhận diện nguy cơ, tư vấn lựa chọn và phối hợp liên ngành. 

Lớp tập huấn được thiết kế theo hướng chuyên sâu, lấy các nhóm vụ việc thường gặp làm trục nội dung. Báo cáo viên là PGS.TS Bùi Thị Huyền – Trưởng bộ môn Luật tố tụng dân sự, Trường Đại học Luật Hà Nội đã trình bày  kỹ năng giải quyết quan hệ nhân thân: xác định tình trạng hôn nhân, điều kiện kết hôn, yêu cầu ly hôn, quyền và nghĩa vụ giữa vợ chồng, cha mẹ và con. Học viên được lưu ý cách nhận diện đúng vấn đề pháp lý, phân biệt mâu thuẫn có thể hòa giải với trường hợp cần áp dụng biện pháp bảo vệ khẩn cấp, đồng thời tôn trọng quyền tự quyết của người được trợ giúp pháp lý. Mọi phương án xử lý đều phải đặt sự an toàn, phẩm giá và lợi ích hợp pháp của đương sự ở vị trí trung tâm. Nội dung về con chung được trao đổi kỹ bởi đây là phần việc nhạy cảm, tác động lâu dài đến sự phát triển của trẻ. Người thực hiện trợ giúp pháp lý phải thu thập thông tin toàn diện về điều kiện chăm sóc, thời gian trực tiếp nuôi dưỡng, môi trường sống, việc học tập, sức khỏe và mối quan hệ tình cảm của trẻ với từng bên. Ý kiến của trẻ cần được ghi nhận phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành và quy định pháp luật. Việc đề xuất người trực tiếp nuôi con, mức cấp dưỡng hay quyền thăm nom không nên biến thành cuộc phân định “thắng – thua”, mà phải hướng đến bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ và duy trì trách nhiệm của cả cha lẫn mẹ sau khi hôn nhân chấm dứt.

PGS.TS. Bùi Thị Huyền, Trưởng Bộ môn luật Tố tụng dân sự - Trường Đại học Luật Hà Nội, chia sẻ các nội dung chuyên đề

Kỹ năng giải quyết tài sản chung, nghĩa vụ chung và quyền sử dụng đất là một trọng tâm khác. Báo cáo viên hướng dẫn cách thiết lập dòng thời gian hình thành tài sản; xác định tài sản chung, tài sản riêng; rà soát công sức đóng góp, nguồn tiền, giấy tờ sở hữu và giao dịch liên quan. Với trường hợp tài liệu đứng tên một người hoặc tài sản đã chuyển dịch trước khi tranh chấp, người thực hiện trợ giúp pháp lý phải biết yêu cầu cung cấp, thu thập và đối chiếu chứng cứ từ nhiều nguồn. Việc tư vấn cần giải thích rõ chi phí, thời gian, rủi ro tố tụng và khả năng thi hành, từ đó giúp người dân lựa chọn phương án phù hợp thay vì theo đuổi yêu cầu thiếu căn cứ.

Điểm nổi bật của lớp tập huấn là phương pháp trao đổi hai chiều, kết hợp cập nhật quy định với phân tích tình huống. Học viên được đặt vào vai người tiếp nhận yêu cầu, người tư vấn hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp để xử lý hồ sơ giả định. Mỗi nhóm phải xác định người thuộc diện được trợ giúp pháp lý, xây dựng danh mục thông tin cần hỏi, lựa chọn chứng cứ cần thu thập, dự kiến phương án hòa giải hoặc tố tụng, đồng thời nhận diện những rủi ro về an toàn và xung đột lợi ích.

Các tình huống thảo luận cho thấy một vụ việc được giải quyết tốt cần bắt đầu từ khâu tiếp xúc ban đầu. Cách đặt câu hỏi phải rõ ràng, không phán xét, không gây tổn thương lần nữa cho người có trải nghiệm bạo lực. Thông tin riêng tư phải được bảo mật; tài liệu phải được sắp xếp có hệ thống; lời tư vấn phải dễ hiểu, sát nhu cầu và có phương án dự phòng. Khi vụ việc liên quan đến nhiều lĩnh vực, sự phối hợp giữa tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý, cơ quan tiến hành tố tụng, chính quyền cơ sở, cơ quan bảo vệ trẻ em, cơ sở y tế và các dịch vụ hỗ trợ xã hội giúp hạn chế bỏ sót quyền lợi của người dân. Lớp học cũng dành thời gian chia sẻ kinh nghiệm từ cơ sở. Từ những trường hợp hồ sơ thiếu giấy tờ, đương sự thay đổi yêu cầu, tài sản phân tán ở nhiều nơi hay bên còn lại không hợp tác, học viên cùng phân tích cách tháo gỡ theo đúng trình tự. Những câu chuyện thực tiễn làm rõ rằng chất lượng trợ giúp pháp lý không chỉ thể hiện ở kết quả cuối cùng, mà còn ở việc người dân được thông tin đầy đủ, được tôn trọng, được tham gia quyết định và nhận hỗ trợ kịp thời trong suốt quá trình giải quyết vụ việc.

Việc tổ chức tập huấn trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa pháp luật, gia đình và văn hóa. Một môi trường gia đình lành mạnh không thể tách rời ý thức tôn trọng pháp luật, bình đẳng, chia sẻ trách nhiệm và bảo vệ thành viên yếu thế. Khi quyền lợi được giải quyết đúng đắn, xung đột được xử lý bằng đối thoại và thủ tục công bằng, niềm tin của người dân vào pháp luật được củng cố; đồng thời các giá trị nhân ái, nghĩa tình và trách nhiệm được lan tỏa trong cộng đồng.

Với tinh thần nghiêm túc, cởi mở và lấy người dân làm trung tâm, lớp tập huấn đã tạo diễn đàn để đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý cập nhật kiến thức, rèn luyện kỹ năng và kết nối kinh nghiệm. Mỗi hồ sơ hôn nhân và gia đình được giải quyết thấu đáo không chỉ bảo vệ quyền của một cá nhân, mà còn góp phần giảm tổn thương, gìn giữ điều tốt đẹp trong quan hệ gia đình và xây dựng nền văn hóa Việt Nam phát triển bền vững, giàu tính nhân văn.

Thanh Nga

Văn phòng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý