Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 2 tỉnh Đắk Lắk: Dấu ấn từ cơ sở trong quá trình hoàn thiện thể chế Trợ giúp pháp lý

Ngày 23/4/2026, Quốc hội thông qua Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Luật có hiệu lực từ ngày 01/01/2027. Việc tiếp tục hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính thống nhất, khả thi của hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý và bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận công lý của người dân.

Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 2 tỉnh Đắk Lắk vinh dự có đại diện tham gia Tổ soạn thảo Thông tư của Bộ Tư pháp quy định chi tiết một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và hướng dẫn một số vấn đề nghiệp vụ trợ giúp pháp lý. Đây là cơ hội để kinh nghiệm từ thực tiễn địa phương được phản ánh trực tiếp trong quá trình xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật về trợ giúp pháp lý.

         Từ thực tiễn cơ sở đến quá trình xây dựng chính sách

         Trợ giúp pháp lý là một chính sách xã hội có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trong bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người dân, nhất là những người có hoàn cảnh khó khăn và các nhóm đối tượng yếu thế. Để chính sách này thực sự đi vào cuộc sống, bên cạnh việc hoàn thiện khuôn khổ pháp luật, yêu cầu đặt ra là các quy định phải phù hợp với thực tiễn tổ chức thực hiện từng địa bàn.

Trong quá trình đó, tiếng nói của những người trực tiếp thực hiện trợ giúp pháp lý tại cơ sở có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Việc đại diện Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước số 2 tỉnh Đắk Lắk – bà Nguyễn Thị Khánh Duy, Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước số 2 tỉnh Đắk Lắk – tham gia là thành viên Tổ soạn thảo Thông tư của Bộ Tư pháp mang ý nghĩa rằng, những thành tích, cống hiến của đơn vị thời gian qua đã được ghi nhận. Đồng thời, đây là sự kết nối giữa kinh nghiệm thực tiễn ở cơ sở với yêu cầu xây dựng chính sách, pháp luật ở Trung ương, góp phần bảo đảm các quy định được nghiên cứu sát thực tiễn và có tính khả thi hơn.

         Tập trung hoàn thiện các quy định nghiệp vụ

Dự thảo Thông tư của Bộ Tư pháp có phạm vi điều chỉnh rộng, bao quát nhiều nội dung quan trọng của hoạt động trợ giúp pháp lý, từ hợp đồng thực hiện trợ giúp pháp lý, đăng ký tham gia thực hiện trợ giúp pháp lý, tập sự và kiểm tra kết quả tập sự đến trình tự, thủ tục tiếp nhận, thụ lý vụ việc, tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng, phối hợp xác minh, quản lý hồ sơ và đánh giá chất lượng, hiệu quả vụ việc trợ giúp pháp lý. Đáng chú ý, dự thảo lần này đã thể hiện rõ định hướng cải cách thủ tục hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ, tiếp nhận hồ sơ trực tuyến và khai thác dữ liệu điện tử. Hồ sơ ở một số thủ tục có thể được nộp thông qua Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc Ứng dụng định danh quốc gia. Đây là bước tiến phù hợp với yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.

         Tại cuộc họp ngày 20/8/2026, đại diện Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 2 tỉnh Đắk Lắk cơ bản thống nhất với Dự thảo Thông tư của Bộ Tư pháp, đánh giá cao định hướng cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, sử dụng dữ liệu điện tử và chuẩn hóa nghiệp vụ trợ giúp pháp lý. Trên cơ sở thực tiễn, Trung tâm tập trung góp ý 05 vấn đề trọng tâm tại các điều 38, 39, 41, 43, 45, 46, 51, 52 của Dự thảo Thông tư.

         Thứ nhất, chuyển đổi số phải thực chất, không làm phát sinh thủ tục cho người dân.

         Thực hiện nguyên tắc Nhà nước đã có dữ liệu thì không yêu cầu người dân cung cấp lại. Cơ quan tiếp nhận cần chủ động khai thác dữ liệu hợp pháp, chỉ yêu cầu bổ sung giấy tờ khi không khai thác được, dữ liệu thiếu hoặc có mâu thuẫn cần xác minh.

         Thứ hai, tăng cường liên thông dữ liệu giữa các cơ quan.

          Cần kết nối Trung tâm trợ giúp pháp lý với Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, thay vì chỉ số hóa trong nội bộ ngành. Hướng tới nguyên tắc dữ liệu đi trước – người thực hiện trợ giúp pháp lý đến sau. Qua đó rút ngắn thời gian hành chính và tăng thời gian cho hoạt động chuyên môn.

         Thứ ba, ưu tiên bảo vệ quyền trong trường hợp cấp bách.

         Đối với vụ việc phải thụ lý ngay, đề nghị áp dụng nguyên tắc thụ lý trước – xác minh điều kiện sau. Chủ động khai thác dữ liệu để không làm chậm việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý, nhất là trong tố tụng hình sự.

Thứ tư, thống nhất tiêu chí về “vướng mắc pháp luật đơn giản”.

Cần có tiêu chí rõ để áp dụng thống nhất giữa các địa phương. Có thể xác định đây là những yêu cầu có nội dung pháp lý rõ ràng, giải đáp được ngay, không cần nghiên cứu hồ sơ chuyên sâu, xác minh, thu thập chứng cứ hoặc thực hiện nghiệp vụ khác. Nếu vượt quá các tiêu chí này thì thụ lý thành vụ việc.

Thứ năm, chuyển đổi số phải giảm việc hành chính cho Trợ giúp viên

Đề nghị thực hiện nguyên tắc một dữ liệu chỉ nhập một lần – một hồ sơ có một mã định danh – dữ liệu trên Hệ thống được tái sử dụng để theo dõi, thống kê, báo cáo, đồng thời thống nhất tên gọi “Hệ thống thông tin trợ giúp pháp lý”.

Bà Nguyễn Thị Khánh Duy, Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 2 tỉnh Đắk Lắk, thành viên Tổ soạn thảo, tham gia đóng góp ý kiến tại cuộc họp

         Động lực thúc đẩy công tác trợ giúp pháp lý tại địa phương

         Sự ghi nhận của Bộ Tư pháp đối với các ý kiến góp ý của đại diện Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 2 tỉnh Đắk Lắk không chỉ khẳng định năng lực chuyên môn của đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý địa phương mà còn tạo động lực lan tỏa tinh thần trách nhiệm trong toàn đơn vị. Đây là cơ sở quan trọng để Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 2 tỉnh Đắk Lắk tiếp tục nâng cao chất lượng vụ việc, bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, góp phần giữ vững an ninh trật tự và bảo đảm an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 2 tỉnh Đắk Lắk kỳ vọng dự thảo Thông tư sẽ tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện và ban hành kịp thời, tạo cơ sở pháp lý thống nhất để các địa phương triển khai đồng bộ, hiệu quả, nâng cao chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý và bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý./.

Thành Tâm

Tổ Truyền thông số, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 2 tỉnh Đắk Lắk