Trợ giúp pháp lý trong Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy

Nhằm tăng cường khả năng tiếp cận, thụ hưởng cho người vi phạm pháp luật liên quan đến ma tuý, người sử dụng ma tuý, người nghiện ma túy và sau cai nghiện ma túy thuộc diện được trợ giúp pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ khi có tranh chấp, vướng mắc pháp luật liên quan đến phòng, chống ma tuý, Bộ Tư pháp đã đề xuất Dự án 8 “Nâng cao khả năng tiếp cận, thụ hưởng về dịch vụ trợ giúp pháp lý chất lượng và giáo dục pháp luật trong phòng, chống ma túy” trong Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 (Bộ trưởng Bộ Công an phê duyệt Quyết định số 7619/QĐ-BCA ngày 08/9/2025). Theo đó, có 05 nội dung, gồm: (1) Nâng cao nhận thức, tiếp cận, thụ hưởng dịch vụ trợ giúp pháp lý cho người dân trong vụ việc, vụ án có liên quan đến ma túy; (2) Tăng cường năng lực cho người thực hiện trợ giúp pháp lý, nâng cao chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý có liên quan đến ma túy; (3) Nâng cao khả năng phối hợp, hỗ trợ về trợ giúp pháp lý của đội ngũ cán bộ và tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động trợ giúp pháp lý trong công tác phòng, chống ma túy; (4) Hỗ trợ thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng có tính chất phức tạp hoặc điển hình có liên quan đến ma tuý cho người thuộc diện được trợ giúp pháp lý của các Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước; (5) Nâng cao hiệu quả giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng pháp luật về phòng, chống ma tuý.

Ngày 04/3/2026, Bộ Tư pháp đã ban hành Công văn số 1235/BTP-PB&TG về việc hướng dẫn thực hiện nội dung Dự án 8. Ngày 17/6/2026, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định số 1506/QĐ-BTP ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy năm 2026.

Tính đến ngày 14/6/2026, tổng số người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện ma túy và người bị quản lý sau cai là: 289.369 người[1]. Tình hình tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy tại các cơ sở kinh doanh có điều kiện về an ninh trật tự và dịch vụ nhạy cảm tại một số địa phương tiếp tục diễn biến phức tạp. Nổi lên tình trạng các đối tượng mua bán, tổ chức sử dụng, chứa chấp sử dụng trái phép chất ma túy tại các vũ trường, quán bar, karaoke, chung cư, nhà nghỉ, khách sạn, căn hộ chung cư, resort nghỉ dưỡng cao cấp. Đối tượng triệt để lợi dụng công nghệ thông tin, sử dụng mạng xã hội để giao dịch, trao đổi mua bán, thuê nhà theo phương thức “phi tiếp xúc” để tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý, kết hợp sử dụng hình thức vận chuyển trung gian shipper, chuyển tiền qua tài khoản ngân hàng, gây nhiều khó khăn cho cơ quan chức năng; lập các App để hẹn hò, rủ rê, lôi kéo, đặt địa điểm để tổ chức sử dụng, chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma tuý tiềm ẩn diễn biến phức tạp…

Theo báo cáo của Bộ Công an tình hình, kết quả triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 trong 6 tháng đầu năm 2026, Tòa án các cấp đã giải quyết theo thủ tục sơ thẩm 17.887 vụ với 35.324 bị cáo phạm các tội về ma túy (tăng 3.277 vụ và 9.405 bị cáo so với cùng kỳ năm 2025); đã giải quyết, xét xử 14.555 vụ với 26.882 bị cáo , đạt tỷ lệ 81,37% về số vụ và 76,1% về số bị cáo.

Các Tòa án nhân dân khu vực đã thụ lý 10.423 hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc (giảm 10.921 hồ sơ so với cùng kỳ năm trước), chiếm 98,45% trong tổng số hồ sơ đề nghị áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án; đã giải quyết 9.827 hồ sơ, đạt 92,79%. Ngoài ra, các Tòa án nhân dân khu vực còn xem xét, giải quyết 6.356/6.357 đơn đề nghị hoãn, miễn chấp hành, giảm thời hạn, tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc còn lại, đạt tỷ lệ 99,9%.

Theo số liệu thống kê, trong 06 tháng đầu năm 2026, các Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tại các tỉnh, thành phố đã thụ lý và giải quyết 2.118 vụ việc trợ giúp pháp lý liên quan đến ma túy cho 2.118 người là người vi phạm pháp luật về ma túy, người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện ma túy và người sau cai nghiện ma túy. Trong đó, có 1.000 vụ việc tham gia tố tụng phức tạp, điển hình về ma túy, chiếm khoảng 47,2% tổng số vụ việc trợ giúp pháp lý liên quan đến ma túy. Nhiều vụ việc trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng do người thực hiện trợ giúp pháp lý thực hiện thành công, hiệu quả giúp người vi phạm pháp luật liên quan đến ma tuý, người nghiện ma túy, người sử dụng ma túy và sau cai nghiện ma túy thuộc diện được trợ giúp pháp lý được tuyên mức án nhẹ hơn hoặc chuyển đổi tội danh hay thay đổi khung hình phạt thấp hơn hoặc thắng kiện trong các vụ việc dân sự giúp họ bảo vệ được tài sản, tái hoà nhập cộng đồng, yên tâm làm ăn kinh tế hoặc xử lý chuyển hướng đối với người chưa thành niên, qua đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho họ.

Trợ giúp viên pháp lý của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Lai Châu tham gia bào chữa trong vụ việc trợ giúp pháp lý

Tuy nhiên, số lượng vụ việc trợ giúp pháp lý về các tội phạm ma túy so với số lượng vụ việc do Tòa án nhân dân thụ lý giải quyết còn thấp. Một trong những nguyên nhân là do nhận thức, hiểu biết pháp luật về trợ giúp pháp lý của một bộ phận người dân còn hạn chế. Do đó, trong thời gian tới cần triển khai đồng bộ các hoạt động trong Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 nhằm tăng cường khả năng tiếp cận và thụ hưởng trợ giúp pháp lý cho người được trợ giúp pháp lý liên quan đến ma túy.

                                                           Lê Thúy

                           Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý