Thúc đẩy vai trò của cho người thực hiện trợ giúp pháp lý trong vụ việc trợ giúp pháp lý có liên quan đến ma túy

       Ngày 08/9/2025, Bộ trưởng Bộ Công an đã ký ban hành Quyết định số 7619/QĐ-BCA phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030, theo đó một trong những mục tiêu đến năm 2030 của Chương trình là “Phấn đấu trợ giúp pháp lý cho 100% số người vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy, người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện ma túy và người sau cai nghiện ma túy thuộc diện trợ giúp pháp lý khi có yêu cầu”. Để đạt được mục tiêu ấy, giải pháp được đề ra là phải phát huy vai trò năng lực cho người thực hiện trợ giúp pháp lý gồm trợ giúp viên pháp lý, luật sư, tư vấn viên pháp luật và cộng tác viên trợ giúp pháp lý từ đó nâng cao chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý có liên quan đến ma túy.

         Đối với vụ việc trợ giúp pháp lý liên quan đến ma túy, đây là nhóm vụ việc có tính chất đặc biệt, khung hình phạt nghiêm khắc, chứng cứ phức tạp và đòi hỏi kỹ năng tranh tụng cao. Đồng thời, các vụ án, vụ việc liên quan đến ma túy thường có tính chất phức tạp, hậu quả pháp lý nghiêm trọng và liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân. Trong bối cảnh đó, người thực hiện trợ giúp pháp lý giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm người được trợ giúp pháp lý được tiếp cận công lý, được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo đúng quy định của pháp luật.

         Theo quy định của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, người thực hiện trợ giúp pháp lý bao gồm trợ giúp viên pháp lý, luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý; tư vấn viên pháp luật tham gia trợ giúp pháp lý theo quy định và các cộng tác viên trợ giúp pháp lý. Trong các vụ việc liên quan đến ma túy, người thực hiện trợ giúp pháp lý không chỉ tham gia bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người được trợ giúp pháp lý mà còn góp phần bảo đảm tính khách quan, công bằng trong quá trình giải quyết vụ việc.

         Đối với vụ việc tham gia tố tụng, ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng, người thực hiện trợ giúp pháp lý có trách nhiệm gặp gỡ, tiếp xúc với người được trợ giúp pháp lý để giải thích quyền, nghĩa vụ của họ, lắng nghe ý kiến, thu thập thông tin, nghiên cứu hồ sơ và xây dựng phương án bảo vệ phù hợp. Việc tham gia kịp thời giúp người được trợ giúp pháp lý nhận thức đầy đủ và thực hiện hiệu quả các quyền của bản thân trong quá trình tố tụng hình sự như quyền được bào chữa và trợ giúp pháp lý miễn phí, quyền trình bày lời khai, trình bày ý kiến hoặc không buộc phải đưa ra lời khai chống lại mình hoặc buộc phải nhận mình có tội, quyền kháng cáo bản ản, quyết định của Tòa án từ đó hạn chế nguy cơ vi phạm quyền con người trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử.

         Ở giai đoạn truy tố và xét xử, người thực hiện trợ giúp pháp lý tiếp tục nghiên cứu hồ sơ, đánh giá tính hợp pháp và giá trị chứng minh của các chứng cứ, chuẩn bị luận cứ bào chữa hoặc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý. Tại phiên tòa, họ tham gia xét hỏi, tranh luận dân chủ với Kiểm sát viên, trình bày quan điểm pháp lý khách quan, phân tích đầy đủ các tình tiết của vụ án, các căn cứ pháp luật, các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, điều kiện nhân thân và những yếu tố khác có lợi cho người được trợ giúp pháp lý theo đúng quy định của pháp luật.

         Đối với những vụ án ma túy có người bị buộc tội làngười chưa thành niên, người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, người thuộc hộ nghèo hoặc các đối tượng khác thuộc diện được trợ giúp pháp lý, sự tham gia của người thực hiện trợ giúp pháp lý không chỉ góp phần bảo đảm quyền bào chữa mà còn giúp họ vượt qua những hạn chế về nhận thức pháp luật, điều kiện kinh tế và khả năng tự bảo vệ quyền lợi của mình.

         Bên cạnh hoạt động tố tụng, người thực hiện trợ giúp pháp lý còn thực hiện tư vấn pháp luật người vi phạm pháp luật liên quan đến ma tuý, người sử dụng trái phép chất ma tuý, người nghiện ma túy và sau cai nghiện ma túy thuộc diện được trợ giúp pháp lý về các quy định liên quan; hướng dẫn thực hiện các thủ tục khiếu nại, kiến nghị nếu phát hiện có vi phạm trong quá trình giải quyết vụ việc; đồng thời tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về phòng, chống ma túy nhằm góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng.

         Thực tiễn cho thấy, sự tham gia tích cực, trách nhiệm và chuyên nghiệp của người thực hiện trợ giúp pháp lý giúp người thuộc diện được trợ giúp pháp lý liên quan đến ma túy được xét xử công bằng, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để xảy ra oan sai hoặc bỏ lọt các tình tiết có lợi cho người được trợ giúp pháp lý theo quy định của pháp luật.

         Ma túy là hiểm họa đối với sức khỏe con người, là nguyên nhân phát sinh nhiều loại tội phạm và tệ nạn xã hội. Các vụ án liên quan đến ma túy thường có tính chất nghiêm trọng, khung hình phạt cao, thậm chí có thể áp dụng hình phạt tù chung thân hoặc tử hình. Vì vậy, việc bảo đảm quyền được trợ giúp pháp lý cho người thuộc diện được trợ giúp pháp lý trong các vụ việc này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân và tính công bằng trong hoạt động tố tụng. Để làm được điều ấy, việc phát huy tốt vai trò của người thực hiện trợ giúp pháp lý trong các vụ việc liên quan đến ma túy là một trong những giải pháp quan trọng góp phần bảo vệ quyền con người, nâng cao chất lượng hoạt động tố tụng và xây dựng nền tư pháp công bằng, minh bạch, thượng tôn pháp luật.

Kim Ngọc

Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý