Sớm cụ thể hóa cơ chế Hội đồng phối hợp liên ngành về Trợ giúp pháp lý và trực trợ giúp pháp lý tại Toà án nhân dân và trong điều tra hình sự

Để triển khai nhiệm vụ được giao, ngày 12/6/2026, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định số 1466/QĐ-BTP về việc thành lập Tổ soạn thảo Thông tư liên tịch quy định về phối hợp thực hiện trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng (sau đây gọi là Thông tư liên tịch). Chiều ngày 10/7/2026, dưới sự chủ trì của đồng chí Cù Thu Anh, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý - Tổ trưởng Tổ soạn thảo, nhiều ý kiến trao đổi, thảo luận về nội dung của dự thảo Thông tư liên tịch đã được các thành viên Tổ soạn thảo nêu ra, trong đó trọng tâm là cơ chế phối hợp liên ngành thực hiện trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng và quy định về cơ chế trực trợ giúp pháp lý tại Tòa án và trong điều tra hình sự theo các quy định mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý.

Phát biểu tại cuộc họp, đồng chí Cù Thu Anh nhấn mạnh sự cần thiết và ý nghĩa quan trọng của việc xây dựng Thông tư liên tịch nhằm kịp thời chế hoá các quy định mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Theo đó, Luật đã bổ sung trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, cơ quan tiến hành tố tụng trong việc “phối hợp và tổ chức phối hợp thực hiện cơ chế liên ngành, trực trợ giúp pháp lý tại Tòa án nhân dân và trong điều tra hình sự”; đồng thời giao Bộ trưởng Bộ Tư pháp phối hợp với Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Bộ trưởng Bộ Tài chính “xây dựng cơ chế Hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng ở Trung ương và cấp tỉnh”. Bên cạnh đó, việc xây dựng Thông tư liên tịch thay thế nhằm bảo đảm đồng bộ, thống nhất với các Luật mới được ban hành như Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý (đã mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý); Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ Luật hình sự,…

Đồng chí Cù Thu Anh đã nêu rõ cơ chế Hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng đã được thực hiện hang chục năm nay. Thông qua cơ chế này, sự phối hợp giữa tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý với cơ quan Công an, Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân đã từng bước được tăng cường, góp phần bảo đảm người thuộc diện được trợ giúp pháp lý được tiếp cận dịch vụ pháp lý kịp thời, hạn chế tình trạng bỏ sót đối tượng được trợ giúp pháp lý trong quá trình giải quyết vụ án, vụ việc. Cơ chế trực trợ giúp pháp lý tại Tòa án, trong điều tra hình sự được thực hiện thông qua Quy chế/chương trình phối hợp giữa Bộ Tư pháp vối Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an. Việc quy định cụ thể về Hội đồng phối hợp kiên ngành về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng là nhiệm vụ được giao theo yêu cầu của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý.

Đồng chí Cù Thu Anh cho biết hoạt động trực trợ giúp pháp lý tại Tòa án nhân dân đã được Bộ Tư pháp và Tòa án nhân dân tối cao triển khai từ năm 2022 theo Chương trình phối hợp số 1603/CTPH-BTP-TANDTC; hoạt động trực trợ giúp pháp lý trong điều tra hình sự được Bộ Tư pháp và Bộ Công an triển khai từ năm 2023 theo Chương trình phối hợp số 5789/CTPH-BTP-BCA. Thực tiễn triển khai các chương trình phối hợp này đã mang lại nhiều kết quả tích cực, góp phần bảo đảm người thuộc diện được trợ giúp pháp lý có thể tiếp cận dịch vụ pháp lý ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng, hạn chế tình trạng bỏ sót đối tượng và nâng cao chất lượng, hiệu quả giải quyết vụ việc trợ giúp pháp lý.

Sau phần phát biểu định hướng của đồng chí Cù Thu Anh, các thành viên Tổ soạn thảo đã tập trung trao đổi, thảo luận về các nội dung của dự thảo Thông tư liên tịch. Các ý kiến cơ bản thống nhất về sự cần thiết ban hành Thông tư liên tịch quy định về phối hợp thực hiện trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng nhằm cụ thể hóa các quy định mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, đồng thời bảo đảm cơ sở pháp lý thống nhất cho việc tổ chức thực hiện trong thực tiễn. Để nhấn mạnh thêm, đề nghị Tờ trình làm rõ hơn về tính kế thừa các quy định của dự thảo Thông tư liên tịch với các nội dung của Thông tư liên tịch số 10/2028/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-TANDTC-VKSNDTC, đồng thời phân tích làm rõ cơ sở xây dựng Thông tư liên tịch thay thế.

Về nội dung trực trợ giúp pháp lý, một số đại biểu đề nghị bổ sung thêm định nghĩa về “người trực trợ giúp pháp lý”, “người hỗ trợ trực trợ giúp pháp lý” nhằm xác định cụ thể chủ thể trong quá trình thực hiện nhiệm vụ; nghiên cứu, rà soát các quy định về trách nhiệm thực hiện trực trợ giúp pháp lý, bảo đảm thống nhất, không bị phân tán, trùng lặp (Dự thảo đang quy định trách nhiệm trực trợ giúp pháp lý tại Toà án nhân dân được quy định tại khoản 5 Điều 12; trách nhiệm trực trợ giúp pháp lý trong điều tra hình sự quy định tại khoản 5 Điều 13; trách nhiệm của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước trong tổ chức thực hiện cơ chế trực quy định tại khoản 3 Điều 14). Ngoài ra, có ý kiến đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo theo hướng phân định rõ hơn trách nhiệm trực trợ giúp pháp lý trong điều tra hình sự giữa Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và của các cơ quan thuộc Bộ Công an.

Về Hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý, các đại biểu đều cơ bản thống nhất việc kế thừa quy định về Hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý theo Thông tư liên tịch số 10/2018/TTLT-BTP-BCA-BQP-TANDTC-VKSNDTC. Mặt khác, nhiều quan điểm đa dạng xoay quanh quy định về thành phần, tổ chức của Hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý. Có ý kiến cho rằng, việc nâng tầm Hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý tại địa phương do Lãnh đạo Uỷ ban nhân dân làm chủ tịch sẽ bảo đảm công tác chỉ đạo được các ngành công an, viện kiểm sát và toà án thực hiện tốt hơn. Tuy nhiên, cũng có quan điểm cho rằng Hội đồng do Lãnh đạo Sở Tư pháp làm chủ tịch sẽ phù hợp với vai trò của Sở Tư pháp là cơ quan tham mưu UBND tỉnh thực hiện quản lý nhà nước về trợ giúp pháp lý; đồng thời thuận lợi hơn trong việc tổ chức các hoạt động chuyên môn thường xuyên như hướng dẫn, kiểm tra, tập huấn,…

Ngoài ra, có một số ý kiến phát biểu về các nội dung khác như: (ii) đề nghị thuyết minh chi tiết hơn trong dự thảo Tờ trình về việc tại sao xây dựng Thông tư liên tịch thay thế mà không phải Thông tư sửa đổi, bổ sung; (ii) rà soát các căn cứ pháp lý và quy định dẫn chiếu, thiết kế quy định theo hướng khái quát, ổn định, hạn chế bị tác động khi Bộ Luật tố tụng hình sự (sửa đổi) đang được xây dựng; (iii) rà soát, cân nhắc lược bỏ chủ thể là “Ban chỉ huy Bộ đội biên phòng cấp tỉnh” bởi đã thuộc “Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh”; (iv) nghiên cứu, chỉnh lý quy định về “băng ghi âm, đĩa ghi âm, USB hoặc phương tiện khác có chứa nội dung thông tin về trợ giúp pháp lý dạng âm thanh (MP3, WMA hoặc WMV)” theo hướng khái quát hơn, phù hợp với sự phát triển của công nghệ và sự đa dạng của các phương tiện lưu trữ dữ liệu điện tử hiện nay...

 Cuộc họp Tổ soạn thảo đã ghi nhận nhiều ý kiến tâm huyết, sát thực tiễn từ các thành viên Tổ soạn thảo. Những góp ý này sẽ là cơ sở quan trọng để cơ quan thường trực Tổ soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo Thông tư liên tịch. Trên cơ sở ý kiến đóng góp của các đại biểu tại cuộc họp hôm nay, Cục PBGDPL và TGPL tổng hợp, nghiên cứu kỹ lưỡng để tiếp tục hoàn thiện dự thảo và xin ý kiến Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tư pháp và tiếp tục thực hiện các bước trong quy trình xây dựng, ban hành văn bản theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Nguyễn Phan Thuỳ Linh,

Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý