Sạch bóng ma túy đến năm 2030: Trợ giúp pháp lý để không ai bị bỏ lại phía sau

        Ma túy luôn là hiểm họa âm thầm nhưng dai dẳng đối với mỗi gia đình, cộng đồng và tương lai của đất nước. Nó không chỉ hủy hoại sức khỏe, nhân cách, kinh tế của người sử dụng mà còn kéo theo nhiều hệ lụy về trật tự, an toàn xã hội, tội phạm, bạo lực gia đình, thất nghiệp, nghèo đói và kỳ thị. Vì vậy, Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 đặt ra yêu cầu hành động đồng bộ trên cả ba hướng: giảm cung, giảm cầu và giảm tác hại, trong đó địa bàn cơ sở, gia đình và từng người dân là trung tâm của quá trình phòng ngừa, phát hiện, hỗ trợ và tái hòa nhập. Điểm đáng chú ý của chương trình là không nhìn nhận người liên quan đến ma túy chỉ dưới góc độ xử lý vi phạm, mà còn đặt họ trong nhu cầu được hỗ trợ pháp lý, y tế, tâm lý, xã hội và sinh kế. Người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện ma túy, người đang cai nghiện, người sau cai nghiện hoặc người vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy nếu thuộc diện được trợ giúp pháp lý đều có quyền yêu cầu Nhà nước cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí. Quyền này càng có ý nghĩa đối với người nghèo, người cận nghèo, trẻ em, người dân tộc thiểu số ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, người khuyết tật, người nhiễm HIV, người bị buộc tội có thu nhập thấp và các nhóm yếu thế khác.

Theo định hướng đến năm 2030, một trong những chỉ tiêu quan trọng là phấn đấu trợ giúp pháp lý cho 100% người vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy, người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện ma túy và người sau cai nghiện ma túy thuộc diện được trợ giúp pháp lý khi có yêu cầu. Chỉ tiêu này thể hiện tinh thần thượng tôn pháp luật và bảo đảm quyền con người: dù một người đang ở hoàn cảnh khó khăn, bị nghi ngờ vi phạm hay đang trong quá trình cai nghiện, họ vẫn có quyền được lắng nghe, được giải thích pháp luật, được bào chữa, được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

Theo định hướng đến năm 2030, một trong những chỉ tiêu quan trọng là phấn đấu trợ giúp pháp lý cho 100% người vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy, người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện ma túy và người sau cai nghiện ma túy thuộc diện được trợ giúp pháp lý khi có yêu cầu. Chỉ tiêu này bảo đảm quyền con người: dù một người đang ở hoàn cảnh khó khăn, bị nghi ngờ vi phạm hay đang trong quá trình cai nghiện, họ vẫn có quyền được lắng nghe, được giải thích pháp luật, được bào chữa, được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

Trợ giúp pháp lý - chiếc cầu nối đến công lý

Trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý trong vụ việc cụ thể. Với người liên quan đến ma túy, dịch vụ này có thể bắt đầu từ những câu hỏi rất đời thường: Tôi có được đi cai nghiện tự nguyện không? Gia đình cần chuẩn bị giấy tờ gì? Khi bị tạm giữ, bị khởi tố thì tôi có quyền gì? Tôi có được mời người bào chữa không? Nếu bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, tôi phải làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình? - Trong những tình huống ấy, trợ giúp viên pháp lý, luật sư ký hợp đồng thực hiện trợ giúp pháp lý có thể tư vấn, hướng dẫn soạn thảo đơn từ, tham gia tố tụng để bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, hoặc đại diện ngoài tố tụng trước các cơ quan nhà nước. Điều quan trọng nhất là người được trợ giúp pháp lý không phải trả tiền, lợi ích vật chất hay lợi ích khác.

Người được trợ giúp pháp lý cần biết mình có quyền yêu cầu hỗ trợ!

Một rào cản lớn hiện nay là nhiều người thuộc diện trợ giúp pháp lý không biết mình có quyền yêu cầu trợ giúp pháp lý. Vì vậy, thông tin về trợ giúp pháp lý cần được đưa đến tận thôn, bản, tổ dân phố, trường học, cơ sở cai nghiện, nơi tạm giữ, trại tạm giam, tòa án, viện kiểm sát, công an cấp xã, cơ sở y tế và các tổ chức đoàn thể làm “cầu nối” để giới thiệu người dân đến Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước. Khi có tranh chấp, vướng mắc pháp luật, người thuộc diện được trợ giúp pháp lý có thể liên hệ Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tại địa phương, chi nhánh trợ giúp pháp lý, hoặc thông qua cơ quan tiến hành tố tụng để đề nghị cử người thực hiện trợ giúp pháp lý.

Không buông bỏ, không để ai đơn độc

Trách nhiệm của cơ quan nhà nước là cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý kịp thời, có chất lượng cho người thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Trách nhiệm của người thực hiện trợ giúp pháp lý là độc lập, trung thực, tận tâm, bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý liên quan đến ma túy. Trách nhiệm của gia đình và cộng đồng là phát hiện sớm nguy cơ, động viên người liên quan đến ma túy hợp tác cai nghiện, chấp hành pháp luật, đồng thời không che giấu vi phạm, không tiếp tay cho tội phạm ma túy. Trách nhiệm của chính người được trợ giúp pháp lý là cung cấp thông tin trung thực, phối hợp với người hỗ trợ, tuân thủ pháp luật và quyết tâm thay đổi.

Từ nay đến năm 2030, phòng, chống ma túy cần được triển khai đồng bộ, quyết liệt từ trung ương xuống địa phương. Trường học cần giáo dục kỹ năng từ chối ma túy; gia đình cần quan tâm con em và không phó mặc cho nhà trường; cơ sở y tế cần bảo đảm điều trị nghiện phù hợp; chính quyền cơ sở cần nắm chắc địa bàn; các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý cần chủ động đến với người dân thay vì chờ người dân tự tìm đến. Khi người thuộc diện trợ giúp pháp lý được tiếp cận thông tin, được tư vấn miễn phí, được bào chữa công bằng và được hỗ trợ tái hòa nhập, mục tiêu phòng, chống ma túy sẽ có thêm nền tảng nhân văn và bền vững.

Để đến đích năm 2030 “đạt ít nhất 50% số xã, phường, thị trấn trên toàn quốc không có ma túy ”, mỗi người dân cần hiểu rằng phòng, chống ma túy bắt đầu từ những hành động gần gũi: nói không với ma túy, báo tin khi phát hiện dấu hiệu tội phạm, giúp người lầm lỡ tìm đến cơ quan hỗ trợ, và tôn trọng quyền được trợ giúp pháp lý của người thuộc diện được trợ giúp pháp lý liên quan đến ma túy.

Thanh Nga

Cục Phổ biến giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý