Phát huy vai trò trợ giúp pháp lý trong phòng, chống ma túy đến năm 2030

Nhằm huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị trong công tác phòng, chống ma túy, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 108/2023/QH15 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030. Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1143/QĐ-TTg ngày 27/6/2025 phê duyệt Chương trình, xác định mục tiêu xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh; giảm nguồn cung, giảm nguồn cầu và giảm tác hại của ma túy; đồng thời nâng cao nhận thức pháp luật, ý thức trách nhiệm của các cấp, các ngành và toàn thể Nhân dân trong phòng, chống ma túy.

Để đạt được những mục tiêu trên, một trong những yếu tố quan trọng là bảo đảm mọi người dân, đặc biệt là những người thuộc nhóm yếu thế, được tiếp cận thông tin pháp luật và các dịch vụ pháp lý miễn phí khi có nhu cầu. Đây chính là điểm giao thoa giữa chính sách TGPL và nhiệm vụ phòng, chống ma túy.

Theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, Nhà nước bảo đảm quyền được TGPL miễn phí cho người thuộc diện được TGPL nhằm góp phần bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật. Trong thực tiễn, không ít người thuộc diện được TGPL cũng là những đối tượng chịu nhiều tác động từ tệ nạn ma túy hoặc có liên quan đến các vụ việc về ma túy, như trẻ em, người thuộc hộ nghèo, người dân tộc thiểu số ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, người khuyết tật, người có công với cách mạng và các nhóm yếu thế khác. Việc bảo đảm họ được tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí không chỉ thực hiện đúng chính sách nhân văn của Đảng và Nhà nước mà còn góp phần hạn chế những hệ lụy xã hội do ma túy gây ra.

Thực tiễn cho thấy, hoạt động trợ giúp pháp lý có thể tham gia vào nhiều khâu của công tác phòng, chống ma túy.

Trước hết, thông qua tư vấn pháp luật và truyền thông về TGPL, người dân được cung cấp kiến thức pháp luật về phòng, chống ma túy, hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình cũng như những chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi như sản xuất, mua bán, vận chuyển, tàng trữ, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy hoặc che giấu tội phạm về ma túy. Khi người dân hiểu đúng pháp luật, họ sẽ nâng cao ý thức phòng ngừa, chủ động tố giác tội phạm và bảo vệ bản thân, gia đình trước những nguy cơ từ ma túy. Đây là giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa, góp phần giảm nguồn cầu về ma túy theo đúng định hướng của Chương trình mục tiêu quốc gia.

Bên cạnh đó, TGPL góp phần bảo đảm quyền con người và quyền công dân trong quá trình giải quyết các vụ việc liên quan đến ma túy. Hiến pháp năm 2013 quy định mọi người đều bình đẳng trước pháp luật, có quyền được bảo vệ về quyền và lợi ích hợp pháp, quyền được bào chữa và quyền được xét xử công bằng. Đối với những người thuộc diện được TGPL, người thực hiện TGPL tham gia tố tụng theo quy định của pháp luật nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ, góp phần bảo đảm việc giải quyết vụ án khách quan, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Đây không phải là sự khoan nhượng đối với hành vi phạm tội mà là yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong việc bảo đảm công lý và tôn trọng quyền con người.

Một khía cạnh quan trọng khác là TGPL góp phần hỗ trợ quá trình tái hòa nhập cộng đồng của người sau cai nghiện ma túy và người chấp hành xong án phạt tù. Không ít trường hợp gặp khó khăn trong việc giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến hộ tịch, cư trú, việc làm, lao động, bảo hiểm xã hội, vay vốn, hưởng chính sách an sinh hoặc các giao dịch dân sự khác. Việc được tư vấn, hướng dẫn và hỗ trợ pháp lý kịp thời giúp họ tháo gỡ những rào cản pháp lý, ổn định cuộc sống, giảm nguy cơ tái nghiện, tái phạm, qua đó góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.

Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, hoạt động TGPL cũng cần đổi mới phương thức triển khai để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, đa dạng hóa hình thức truyền thông pháp luật trên môi trường số, xây dựng các sản phẩm truyền thông dễ tiếp cận, dễ hiểu về pháp luật phòng, chống ma túy và quyền được trợ giúp pháp lý sẽ giúp mở rộng khả năng tiếp cận của người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, đồng bào dân tộc thiểu số và người dân ở vùng sâu, vùng xa.

Để phát huy hiệu quả hơn nữa vai trò của TGPL trong thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030, cần tiếp tục tăng cường sự phối hợp giữa các Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước với lực lượng Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, cơ sở cai nghiện ma túy, chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội và các cơ quan truyền thông. Đồng thời, cần đẩy mạnh truyền thông về quyền được TGPL để người dân biết, hiểu và chủ động tiếp cận dịch vụ khi có nhu cầu; chú trọng bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ người thực hiện TGPL về các quy định của pháp luật phòng, chống ma túy cũng như kỹ năng hỗ trợ các nhóm đối tượng đặc thù.

Có thể khẳng định rằng, TGPL không chỉ là một chính sách an sinh xã hội mà còn là một trong những giải pháp quan trọng góp phần thực hiện hiệu quả chiến lược phòng, chống ma túy của Đảng và Nhà nước. Thông qua việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, nâng cao nhận thức pháp luật, bảo đảm quyền tiếp cận công lý và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng, hoạt động TGPL đã và đang đóng góp thiết thực vào mục tiêu xây dựng xã hội an toàn, lành mạnh, không có ma túy, vì sự phát triển bền vững của đất nước.

Trí Dũng

Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý