Hoàn thành mục tiêu tăng cường tiếp cận và sử dụng dịch vụ trợ giúp pháp lý

Sau bốn năm triển khai, các hoạt động của Dự án cơ bản được thực hiện theo đúng kế hoạch, bảo đảm tiến độ và chất lượng. Trong đó, Hợp phần 1 về tăng cường tiếp cận và sử dụng dịch vụ TGPL đã đạt nhiều kết quả quan trọng, tạo nền tảng cho việc đổi mới phương thức truyền thông, nâng cao năng lực của đội ngũ tại cơ sở và hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ TGPL thuận lợi hơn.

1. Các hoạt động chính của Hợp phần 1

Nghiên cứu, xác định rào cản trong tiếp cận và sử dụng dịch vụ TGPL

Dự án đã tổ chức khảo sát, nghiên cứu thực tiễn tại các địa phương được lựa chọn để nhận diện những rào cản chủ yếu cản trở người dân tiếp cận và sử dụng dịch vụ TGPL. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc tiếp cận TGPL chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố như điều kiện địa lý, giao thông, ngôn ngữ, văn hóa, giới, nhận thức pháp luật và khả năng tiếp cận thông tin. Báo cáo nghiên cứu được tham vấn, hoàn thiện và sử dụng làm căn cứ thực tiễn để thiết kế các tài liệu, chương trình tập huấn, hoạt động truyền thông và giải pháp hỗ trợ phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng địa bàn.

Xây dựng tài liệu và nâng cao năng lực về TGPL

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế, Dự án đã huy động sự phối hợp của chuyên gia trong nước và quốc tế để xây dựng, hoàn thiện 04 bộ tài liệu phục vụ tập huấn, bồi dưỡng và truyền thông về TGPL. Nội dung tài liệu tập trung vào kiến thức cơ bản về chính sách TGPL, quyền của người được TGPL, kỹ năng cung cấp thông tin, hướng dẫn, giới thiệu và kết nối người dân với tổ chức thực hiện TGPL; đồng thời lồng ghép các vấn đề pháp luật thiết thực liên quan đến hôn nhân và gia đình, đất đai, dân sự, bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình và hỗ trợ người bị ảnh hưởng bởi thiên tai, dịch bệnh.

Các tài liệu được sử dụng thống nhất trong các hoạt động nâng cao năng lực cho cán bộ nòng cốt, trợ giúp viên pháp lý, cán bộ cơ sở, già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng và người dân. Một số nội dung được biên dịch sang tiếng dân tộc thiểu số, qua đó góp phần khắc phục rào cản ngôn ngữ và tăng tính phù hợp đối với người dân tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Tổ chức các hoạt động tập huấn, bồi dưỡng tại cộng đồng

Hợp phần 1 đã triển khai 67 sự kiện gồm hội nghị, hội thảo và các lớp tập huấn tại Điện Biên, Lào Cai và một số tỉnh, thành phố được lựa chọn. Các hoạt động tập huấn được thiết kế theo hướng lấy người học làm trung tâm, tăng cường trao đổi, thảo luận và xử lý tình huống thực tiễn. Qua đó, người tham gia được trang bị kiến thức về TGPL, nhận diện các vấn đề pháp lý thường gặp, nắm được cách thức yêu cầu TGPL và nâng cao kỹ năng hỗ trợ, hướng dẫn người dân tiếp cận dịch vụ.

Đặc biệt, việc tập huấn cho đội ngũ cán bộ nòng cốt và người có uy tín tại cơ sở đã hình thành mạng lưới hỗ trợ, kết nối ngay tại cộng đồng. Đây là lực lượng gần dân, hiểu phong tục, ngôn ngữ và điều kiện của địa bàn, có khả năng chuyển tải thông tin pháp luật, phát hiện nhu cầu TGPL và kịp thời giới thiệu người dân đến tổ chức thực hiện TGPL.

Đổi mới truyền thông và ứng dụng công nghệ trong TGPL

Dự án đã xây dựng các chương trình, chiến dịch và sản phẩm truyền thông về TGPL ở phạm vi trung ương và địa phương, phù hợp với đặc điểm của người nghèo, phụ nữ, trẻ em, người khuyết tật và đồng bào dân tộc thiểu số. Nội dung truyền thông được thể hiện dưới nhiều hình thức như tờ gấp, hình ảnh, video, clip ngắn và tài liệu bằng một số tiếng dân tộc thiểu số; tập trung vào quyền được TGPL, cách thức tiếp cận dịch vụ và các lĩnh vực pháp luật gắn với đời sống hằng ngày.

Một điểm nhấn của Hợp phần 1 là việc hỗ trợ triển khai đường dây nóng TGPL 1800.1233 và ứng dụng TGPL trên điện thoại di động. Cùng với việc trang bị hạ tầng, Dự án đã xây dựng tài liệu hướng dẫn và tổ chức tập huấn cho cán bộ vận hành, quản trị hệ thống. Hoạt động này góp phần đa dạng hóa kênh cung cấp thông tin, từng bước đưa dịch vụ TGPL đến gần người dân hơn, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và hiện đại hóa hoạt động TGPL.

        2. Những tác động chủ yếu

Trước hết, Hợp phần 1 đã tạo lập được cơ sở thực tiễn và phương pháp triển khai có hệ thống. Các hoạt động không được tổ chức riêng lẻ mà được thiết kế theo một chuỗi liên kết từ nghiên cứu rào cản, xây dựng tài liệu, nâng cao năng lực, truyền thông đến hỗ trợ tiếp cận dịch vụ. Cách tiếp cận này giúp nội dung và phương thức thực hiện bám sát nhu cầu của người dân, phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội, văn hóa và ngôn ngữ của từng địa phương.

Thứ hai, nhận thức và năng lực của đội ngũ tham gia hỗ trợ TGPL tại cơ sở được nâng lên. Cán bộ nòng cốt, người có uy tín trong cộng đồng và các lực lượng liên quan hiểu rõ hơn về chính sách TGPL, đối tượng được TGPL, trình tự yêu cầu TGPL và trách nhiệm hướng dẫn, giới thiệu người dân. Qua đó, vai trò cầu nối của cộng đồng được củng cố, góp phần phát hiện sớm nhu cầu pháp lý và giảm khoảng cách giữa người dân với tổ chức thực hiện TGPL.

Thứ ba, người dân, nhất là người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm yếu thế, có thêm cơ hội tiếp cận thông tin pháp luật và dịch vụ TGPL bằng những hình thức thuận tiện, dễ hiểu và phù hợp hơn. Việc đa dạng hóa sản phẩm truyền thông, sử dụng ngôn ngữ dân tộc thiểu số, lồng ghép tình huống thực tiễn và mở rộng các kênh tiếp cận qua đường dây nóng, ứng dụng di động đã góp phần từng bước khắc phục các rào cản về thông tin, ngôn ngữ, địa lý và công nghệ.

Thứ tư, các sản phẩm và mô hình được hình thành trong Hợp phần 1 có khả năng tiếp tục được khai thác sau khi Dự án kết thúc. Các bộ tài liệu, chương trình tập huấn, sản phẩm truyền thông, mạng lưới cán bộ nòng cốt, đường dây nóng và ứng dụng di động không chỉ phục vụ cho các hoạt động của Dự án mà còn là nguồn lực hỗ trợ công tác bồi dưỡng, truyền thông và cung cấp TGPL trong thời gian tiếp theo.

        3. Đánh giá chung

Có thể khẳng định, Hợp phần 1 đã hoàn thành mục tiêu tăng cường tiếp cận và sử dụng dịch vụ TGPL thông qua việc kết hợp đồng bộ giữa nghiên cứu, nâng cao năng lực, truyền thông cộng đồng và ứng dụng công nghệ. Kết quả của Hợp phần không chỉ thể hiện ở số lượng tài liệu, sự kiện và sản phẩm được xây dựng, mà quan trọng hơn là đã góp phần thay đổi cách thức đưa TGPL đến với người dân theo hướng chủ động, lấy người dân làm trung tâm và chú trọng các nhóm có nguy cơ bị bỏ lại phía sau.

Những kết quả đạt được đã đóng góp thiết thực vào mục tiêu chung của Dự án là cải thiện chất lượng cung cấp dịch vụ TGPL và thúc đẩy trao quyền pháp lý cho người dân. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để tiếp tục nhân rộng các phương thức truyền thông, kết nối và cung cấp TGPL phù hợp, hiện đại, bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Phan Thị Thu Hà

Trưởng phòng Quản lý Trợ giúp pháp lý, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý