Một số mô hình về trợ giúp pháp lý trực tuyến tại Mỹ

Dưới đây là một số mô hình về trợ giúp pháp lý trực tuyến tại Mỹ.

Trang thông tin LawHelp.org (https://www.lawhelp.org)

Trong làn sóng số hóa hệ thống pháp lý ở Mỹ, LawHelp.org được sáng lập từ năm 2000 bởi tổ chức phi lợi nhuận ProBono Net, với sự hỗ trợ của Legal Services Corporation (LSC). LawHelp.org bao gồm một mạng lưới 20 cổng thông tin pháp lý cấp tiểu bang được phát triển sử dụng nền tảng LawHelp. Mục tiêu của Trang thông tin này nhằm hỗ trợ người thu nhập thấp, người nhập cư, người khuyết tật và các nhóm yếu thế tìm kiếm thông tin pháp lý, nguồn trợ giúp và kết nối với các tổ chức luật sư công tại địa phương.

Ưu điểm nổi bật của Trang thông tin là Kết nối thông tin từ hơn 50 hệ thống trợ giúp pháp lý tại bang, lãnh thổ Mỹ; giao diện trực quan, phù hợp người hạn chế hiểu biết về công nghệ hoặc không có kiến thức pháp luật, miễn phí, không yêu cầu tài khoản để sử dụng chức năng cơ bản.

Người dùng có thể truy cập mã zip, hoặc chọn tiểu bang để truy cập những thông tin về: Danh sách các tổ chức trợ giúp pháp lý công và tư; dịch vụ hỗ trợ pháp lý đặc thù cho người cho người nhập cư, phụ nữ bị bạo lực gia đình, người LGBT.). Thông tin pháp lý thân thiện với người dùng, nội dung đơn giản, dễ hiểu với những người không thông thạo công nghệ, được phân loại theo lĩnh vực như: Ly hôn, nuôi con, nhà ở, trục xuất, Bạo lực gia đình, Phúc lợi xã hội, y tế, di trú... Hàng trăm biểu mẫu pháp lý miễn phí, kèm theo hướng dẫn chi tiết cách điền, in và nộp tại tòa. Nhiều nội dung có hỗ trợ tiếng nước ngoài như tiếng Tây Ban Nha, Trung Quốc, Việt Nam, Ả Rập...Nhiều Tòa án và cơ quan phúc lợi xã hội giới thiệu Trang thông tin này đến với người người dân, đặc biệt hiệu quả trong đại dịch Co-vid 19.

Mô hình Legal Navigator (https://www.legalnavigator.ai)

Legal Navigator là ví dụ tiêu biểu của chuyển đổi số trong trợ giúp pháp lý, giúp giảm gánh nặng cho hệ thống pháp lý; tăng khả năng tiếp cận công lý cho người dân; đảm bảo công bằng cho nhóm yếu thế.

Legal Navigator là một nền tảng hỗ trợ pháp lý trực tuyến của Mỹ, được xây dựng nhằm giúp người dân dễ dàng tiếp cận các thông tin và dịch vụ pháp lý miễn phí hoặc chi phí thấp, đặc biệt là những người có thu nhập thấp hoặc không có luật sư. Dự án trí tuệ nhân tạo này được xây dựng dựa trên sự hợp tác giữa Legal Services Corporation (LSC) - tổ chức liên bang tài trợ cho các chương trình trợ giúp pháp lý tại Mỹ, Microsoft, Quỹ Tín thác Pew Charitable và các tổ chức trợ giúp pháp lý ở các bang (đặc biệt là Texas và Hawaii - hai bang đầu tiên thử nghiệm). Chức năng chính của Legal Navigator là tìm kiếm thông tin pháp lý theo từng tiểu bang, hoàn cảnh cụ thể của người dùng; dùng công nghệ AI để hỏi – đáp, dẫn người dùng đến đúng thông tin pháp luật hoặc tổ chức có thể trợ giúp; Hướng dẫn quy trình pháp lý như ly hôn, trục xuất, bạo lực gia đình, nhà ở, quyền lao động...; kết nối đến dịch vụ trợ giúp pháp lý tại địa phương, bao gồm trung tâm pháp lý phi lợi nhuận, dịch vụ cộng đồng... Điểm đặc biệt của Legal Navigator là thân thiện với người dùng, dễ hiểu, không cần kiến thức pháp lý phức tạp, sử dụng ngôn ngữ đời thường để người dân dễ hiểu; tận dụng AI của Microsoft để phát triển công cụ hỗ trợ điều hướng pháp luật thông minh (như chatbot hoặc wizard); cá nhân hóa giải pháp pháp lý theo hoàn cảnh người dùng cung cấp. Hiện nay, ứng dụng này đã ảnh hưởng đến nhiều cổng thông tin pháp lý khác ở Mỹ như: Illinois Legal Aid Online, LawHelp.org, Michigan Legal Help.

Kiosk trợ giúp pháp lý

Đây là một mô hình cung cấp dịch vụ pháp lý tự động hoặc bán tự động thông qua các máy trạm điện tử đặt tại các địa điểm công cộng như tòa án, thư viện, trung tâm cộng đồng hoặc văn phòng chính quyền. Đây là một trong những nỗ lực nhằm mở rộng khả năng tiếp cận công lý, đặc biệt cho những người không có điều kiện thuê luật sư. Về hình thức, kiosk trợ giúp pháp lý tương tự máy ATM hoặc ki-ốt thông tin có màn hình cảm ứng, máy in, máy quét và kết nối internet. Một số chức năng chính của các kiosk này bao gồm: (1) cung cấp thông tin pháp luật miễn phí (hướng dẫn điền đơn, quy trình tố tụng dân sự, hôn nhân, nhà ở, trợ cấp, v.v.); (2) truy cập các mẫu đơn tòa án để điền và in ra; (3) hỗ trợ điền đơn trực tuyến hoặc nộp hồ sơ điện tử (e-filing); (4) một số kiosk còn có video call để kết nối với luật sư hoặc trợ lý pháp lý.

Ở bang Minnesota, Legal Kiosk Project (http://www.legalkiosk.org) là một sáng kiến điển hình. Toàn bang được lắp đặt hơn 250 kiosk tại các trung tâm cộng đồng, thư viện, tổ chức phi lợi nhuận với mục đích cung cấp: (1) Truy cập internet để sử dụng Zoom, điền đơn online; (2) máy in, máy scan miễn phí; (3) trang bị song ngữ (tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha).

Ở bang Michigan, các kios được đặt tại các Tòa án quận, cho phép người dân truy cập Hệ thống Trợ giúp pháp lý trực tuyến của bang; nhận bản in các hướng dẫn pháp lý và đơn mẫu; tìm hiểu quy trình nộp đơn xin trợ cấp, ly hôn, bảo hộ…

Còn ở bang Illinois, một số trung tâm cộng đồng và thư viện có ki-ốt kết nối với Illinois Legal Aid Online (http://www.Illinoislegalaid.org) hỗ trợ truy cập vào hướng dẫn pháp lý, trợ lý ảo và chatbot để chuẩn bị hồ sơ.

Kiosk trợ giúp pháp lý giúp tiếp cận công lý công bằng hơn cho người hạn chế về sử dụng công nghệ hoặc sống ở vùng sâu, vùng xa; giảm tải cho tòa án vì người dân tự chuẩn bị hồ sơ đúng thủ tục; giảm chi phí vì không phải thuê luật sư cho những vấn đề đơn giản; hỗ trợ đa ngôn ngữ, dễ sử dụng.Tuy nhiên, việc sử dụng Kios trợ giúp pháp lý cần liên tục bảo trì thiết bị, cập nhật phần mềm liên tục, phụ thuộc vào kỹ năng sử dụng công nghệ của người dân, không thể thay thế hoàn toàn tư vấn pháp lý chuyên sâu từ luật sư.

Nhìn chung, sử dụng trí tuệ nhân tạo, ứng dụng công nghệ thông tin trong cung cấp dịch vụ pháp lý không thể thay thế hoàn toàn dịch vụ của luật sư nhưng góp phần mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ pháp lý cơ bản của người dân, đặc biệt đối với những vụ việc thông thường.

Đối với Việt Nam, có thể nghiên cứu, học tập và từng bước thử nghiệm một số mô hình ứng dụng công nghệ trong trợ giúp pháp lý, như: xây dựng Cổng thông tin trợ giúp pháp lý có tích hợp chatbot tư vấn pháp luật cơ bản và các biểu mẫu điện tử để người dân dễ dàng tiếp cận; số hóa và chuẩn hóa các biểu mẫu tố tụng đơn giản, kèm theo hướng dẫn điền mẫu trực tuyến, nhằm hỗ trợ người dân tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong những vụ việc không quá phức tạp; đồng thời thí điểm triển khai trợ lý pháp lý ảo tại các Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước để hỗ trợ sàng lọc nhu cầu và cung cấp thông tin pháp lý ban đầu, qua đó giảm tải cho đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý và nâng cao hiệu quả phục vụ người dân.
 

                                           Tuyết Minh
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý