Trợ giúp pháp lý trong bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị bạo lực gia đình

Ngày 14/11/2022, Quốc hội khóa XV kỳ họp thứ 4 đã thông qua Luật Phòng, chống bạo lực gia đình nhằm hoàn thiện thể chế về công tác phòng, chống bạo lực gia đình theo hướng tăng cường các biện pháp bảo vệ quyền con người theo Hiến pháp năm 2013. Luật này quy định bạo lực gia đình là hành vi của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, tình dục, kinh tế đối với thành viên khác trong gia đình và 16 nhóm hành vi bạo lực gia đình.

Luật Phòng, chống bạo lực gia đình có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2023, trong đó có những quy định về trợ giúp pháp lý cho người bị bạo lực gia đình thuộc diện được trợ giúp pháp lý như quyền được trợ giúp pháp lý của người bị bạo lực gia đình tại điểm d khoản 1 Điều 9; trợ giúp pháp lý là một trong những biện pháp ngăn chặn hành vi bạo lực gia đình và bảo vệ, hỗ trợ người bị bạo lực gia đình được quy định tại điểm e khoản 1 Điều 22 và khoản 1 Điều 30; Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý được xác định là một trong những cơ sở trợ giúp phòng, chống bạo lực gia đình quy định tại điểm d khoản 2 Điều 35 và khoản 2 Điều 38… Đây là những nội dung trợ giúp pháp lý lần đầu được quy định tại Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022. Các quy định này thể hiện sự đồng bộ trong hệ thống pháp luật Việt Nam giữa các quy định của Luật Trợ giúp pháp lý và Luật Phòng, chống bạo lực gia đình. Qua đó, góp phần bảo đảm quyền được trợ giúp pháp lý của nạn nhân bạo lực gia đình được tổ chức triển khai trên thực tế.

Theo quy định Luật Trợ giúp pháp lý, người bị bạo lực gia đình thuộc các trường hợp sau đây được trợ giúp pháp lý miễn phí:

- Là người thuộc hộ nghèo;

- Là người có công với cách mạng;

- Là trẻ em (người dưới 16 tuổi);

- Là người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn;

- Là nạn nhân, người đang trong quá trình xác định của hành vi mua bán người và người dưới 18 tuổi đi cùng theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người;

- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng, phạm nhân.

- Là người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo;

- Thuộc một trong các trường hợp: nạn nhân trong vụ việc bạo lực gia đình Cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi dưỡng khi liệt sĩ còn nhỏ; người nhiễm chất độc da cam; người cao tuổi; người khuyết tật; người nhiễm HIV. Điều kiện có khó khăn về tài chính được quy định là người thuộc hộ cận nghèo hoặc người đang được hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng theo quy định của pháp luật.

Khi gặp vướng mắc pháp luật, người bị bạo lực gia đình thuộc các trường hợp nêu trên sẽ được trợ giúp pháp lý miễn phí thông qua việc: Được tư vấn pháp luật; được bào chữa hoặc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trước các cơ quan tiến hành tố tụng; được đại diện ngoài tố tụng trước các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

Theo tổng hợp cáo cáo công tác trợ giúp pháp lý của các địa phương cho thấy, từ ngày 01/01/2018 đến ngày 31/12/2025, các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý đã thực hiện kết thúc 262.147 vụ việc, với hơn 60% vụ việc tham gia tố tụng, còn lại là tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng. Trong đó, có các vụ việc trợ giúp pháp lý cho nạn nhân bị bạo lực gia đình thuộc diện được trợ giúp pháp lý, đặc biệt các vụ việc tham gia tố tụng, các vụ việc nổi cộm được dư luận xã hội chú ý, các phương tiện thông tin đại chúng như đài phát thanh, truyền hình, báo chí, mạng xã hội đưa tin. Mỗi vụ việc trợ giúp pháp lý là một hoàn cảnh, một mảnh đời éo le, khó khăn, do đó khi bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp cho những hoàn cảnh, mảnh đời đó, đối với mỗi Trợ giúp viên pháp lý, người thực hiện trợ giúp pháp lý đã là một sự thành công.

Khi có vướng mắc pháp luật nói chung, vướng mắc pháp luật trong các vụ việc có liên quan đến bạo lực gia đình, người được trợ giúp pháp lý hãy liên hệ đến các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý sau đây: Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước thuộc Sở Tư pháp tỉnh, thành phố và các tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức tư vấn pháp luật tham gia trợ giúp pháp lý tại địa phương. Khi yêu cầu trợ giúp pháp lý, người yêu cầu trợ giúp pháp lý phải nộp hồ sơ cho tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý, bao gồm các giấy tờ sau: Đơn yêu cầu trợ giúp pháp lý; giấy tờ chứng minh là người thuộc diện được trợ giúp pháp lý theo quy định; các giấy tờ, tài liệu có liên quan đến vụ việc trợ giúp pháp lý. Sau khi thụ lý vụ việc, các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý nêu trên sẽ cử Trợ giúp viên pháp lý, luật sư, tư vấn viên pháp luật, cộng tác viên trợ giúp pháp lý có nhiều kinh nghiệm, am hiểu tâm lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị bạo lực gia đình thuộc diện được trợ giúp pháp lý, nhất là phụ nữ và trẻ em gái, người khuyết tật, người nghèo,… trong vụ việc của họ.

Khi bị bạo lực gia đình, hãy tìm đến trợ giúp pháp lý để được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp miễn phí. Trợ giúp pháp lý - không bỏ ai ở lại phía sau trên hành trình tiếp cận công bằng, công lý./.

Thanh Trịnh

Cục Phổ biến giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý