Trợ giúp pháp lý là ‘tấm khiên’ bảo vệ trẻ em

Những tiếng kêu cứu chưa kịp cất thành lời

Giữa những lời chúc tốt đẹp và loạt hoạt động sôi nổi dành cho trẻ em nhân dịp Ngày Quốc tế Thiếu nhi, không ít người chạnh lòng khi nhớ đến những câu chuyện đau xót liên quan đến trẻ em xảy ra trong thời gian gần đây. 

Đầu tháng 05/2026, tại Hà Nội, vụ án bạo hành bé gái 4 tuổi đã gây phẫn nộ lớn trong dư luận. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội ngay lập tức khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với hai đối tượng là mẹ ruột nạn nhân và bạn trai của người mẹ này về tội "Giết người". 

Thời gian ngắn sau, một vụ việc đau lòng khác xảy ra ở Thành phố Hồ Chí Minh khi bé trai 2 tuổi nọ bị mẹ ruột và cha dượng bạo hành nghiêm trọng, dẫn đến nhập viện trong tình trạng nguy kịch với nhiều vết thương trên khắp cơ thể. Hay trước đó còn rất nhiều những vụ việc tương tự, chứng kiến trẻ em bị đối xử thô bạo tại chính trong gia đình, nhà trường - nơi lẽ ra là mái ấm che chở, bảo vệ cho hành trình trưởng thành của các bé. 

Mỗi vụ việc bạo hành trẻ em là một bi kịch riêng, nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng cho thấy một thực tế đáng suy ngẫm: trẻ em vẫn đang là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước các hành vi bạo lực và xâm hại.

Các em không đủ khả năng nhận thức đầy đủ về những gì đang xảy ra, không có điều kiện để tìm kiếm sự hỗ trợ, càng không thể tự mình tiếp cận các cơ chế bảo vệ của pháp luật. Có những em mang trên mình thương tích thể chất kéo dài; có những em phải chịu sang chấn tâm lý trong nhiều năm; thậm chí có những em đã vĩnh viễn không còn cơ hội lớn lên.

Như vậy, việc bảo vệ trẻ em không thể chỉ dừng lại là bảo đảm cho các em có điều kiện ăn học hay được chăm sóc về vật chất. Quyền trẻ em là một hệ thống quyền toàn diện, bao gồm quyền được sống an toàn, quyền được phát triển, quyền được tôn trọng nhân phẩm, quyền được bảo vệ trước mọi hình thức bạo lực, xâm hại và quyền được tiếp cận công lý khi các quyền ấy bị xâm phạm. Đây cũng là “báo động đỏ” về trách nhiệm của gia đình, nhà trường, cộng đồng và các cơ quan chức năng trong việc phát hiện sớm, can thiệp kịp thời và bảo vệ trẻ em khỏi nguy cơ bị bạo hành, xâm hại. 

“Tấm khiên” trợ giúp pháp lý bảo vệ trẻ em

Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận trong việc hoàn thiện chính sách, pháp luật về bảo vệ trẻ em. Hiến pháp năm 2013, Luật Trẻ em năm 2016 cùng nhiều văn bản pháp luật có liên quan đã từng bước xây dựng khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ nhằm bảo đảm các quyền cơ bản của trẻ em theo tinh thần của Công ước Liên hợp quốc về Quyền trẻ em mà Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên ở châu Á phê chuẩn.

Đây cũng chính là lý do trợ giúp pháp lý được xem là một trong những công cụ quan trọng để bảo đảm quyền con người và quyền công dân trong Nhà nước pháp quyền hiện đại. Bởi lẽ, công lý chỉ thực sự có ý nghĩa khi mọi người đều có khả năng tiếp cận công lý một cách bình đẳng, không phụ thuộc vào tuổi tác, điều kiện kinh tế hay hoàn cảnh xã hội.

Đối với trẻ em, nhu cầu trợ giúp pháp lý càng trở nên đặc biệt quan trọng. Khác với người trưởng thành, trẻ em thường không có đủ kiến thức pháp luật, kỹ năng xã hội và năng lực hành vi để tự bảo vệ quyền lợi của mình. Khi các em trở thành nạn nhân của bạo hành, xâm hại hoặc các hành vi vi phạm khác, sự hỗ trợ từ đội ngũ trợ giúp viên pháp lý, luật sư và các cơ quan bảo vệ trẻ em không chỉ giúp các em hiểu được quyền của mình mà còn giúp các em có tiếng nói trong quá trình giải quyết vụ việc.

Do đó, việc Quốc hội khóa XVI thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý tại Kỳ họp thứ nhất có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Điều này thể hiện rõ cam kết của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế, trong đó có trẻ em.

Ngày 23/4/2026, 100% đại biểu Quốc hội có mặt tán thành thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý

Tinh thần xuyên suốt của lần sửa đổi này tiếp tục đặt người được trợ giúp pháp lý vào vị trí trung tâm của hệ thống chính sách. Các quy định mới được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý, tăng cường khả năng tiếp cận của người dân, đồng thời phát huy hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong việc phát hiện, giới thiệu và hỗ trợ những người thuộc diện được trợ giúp pháp lý.

Nhìn rộng hơn, việc hoàn thiện pháp luật về trợ giúp pháp lý cũng là bước đi phù hợp với chủ trương xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, lấy con người làm trung tâm, lấy quyền và lợi ích hợp pháp của người dân làm mục tiêu phục vụ. Trong tiến trình đó, trẻ em không chỉ là đối tượng được bảo vệ mà còn là chủ thể của các quyền được pháp luật ghi nhận và bảo đảm thực hiện.

Xã hội hiện đại ngày càng dành tình yêu thương to lớn đối với trẻ em. Nhưng tình yêu thương đó chỉ thực sự trọn vẹn khi đi cùng với trách nhiệm bảo vệ. Bởi xét cho cùng, món quà mừng Ngày Quốc tế thiếu nhi ý nghĩa nhất không chỉ nằm yên trong những hộp quà rực rỡ, mà còn phải được cụ thể hóa thành một tuổi thơ an toàn, được lắng nghe và tôn trọng./.

Linh Chi

Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý