Hơn 8 năm đồng hành cùng người yếu thế - Hiệu quả từ việc thực hiện Nghị định số 144/2017/NĐ-CP của Chính phủ

Luật Trợ giúp pháp lý số 11/2017/QH14 được Quốc hội khóa XIV, kỳ họp thứ III thông qua ngày 20/6/2017, đánh dấu mốc quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế về công tác trợ giúp pháp lý. Để đưa Luật trợ giúp pháp lý (TGPL) vào thực tiễn, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 144/2017/NĐ-CP ngày 15/12/2017, cùng  với hướng dẫn của Bộ Tư pháp tại các Thông tư 08/2017/TT-BTP ngày 15/11/2017; Thông tư 12/2018/TT-BTP ngày 28/8/2018; Thông tư 03/2021/TT-BTP ngày 25/5/2021 và Thông tư 10/2023/TT-BTP ngày 29/12/2023, đã cụ thể hóa các quy định của Luật và tạo hành lang pháp lý thống nhất về tổ chức và hoạt động của Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước; về chế độ chính sách đối với người thực hiện trợ giúp pháp lý; quy trình nghiệp vụ và công tác quản lý chất lượng vụ việc TGPL.. nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý.

Để triển khai có hiệu quả Luật trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh Lào Cai, căn cứ vào các văn bản hướng dẫn, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch về việc triển khai thi hành Luật trợ giúp pháp lý (Kế hoạch số 336/KH-UBND ngày 26/12/2017 của UBND tỉnh Lào Cai (cũ) và Kế hoạch số 175/KH-UBND ngày 10/10/2017 của UBND tỉnh Yên Bái (cũ), đồng thời chỉ đạo Sở Tư pháp, các cơ quan, ban ngành, đơn vị có liên quan chủ động trong chỉ đạo, phối hợp tổ chức thực hiện, đưa Luật trợ giúp pháp lý đến với người dân nghèo, đảm bảo quyền tiếp cận công lý của các đối tượng yếu thế. Với sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự chỉ đạo kịp thời, sát với điều kiện thực tiễn của địa phương, công tác triển khai Luật Trợ giúp pháp lý và Nghị định 144/2017/NĐ-CP đã tạo được nền tảng pháp lý đầy đủ, đồng bộ để đổi mới toàn diện hoạt động trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh.

Tổ chức bộ máy, nhân sự được kiện toàn: Theo Quyết định số 160/QĐ-UBND ngày 01/7/2025 của UBND tỉnh Lào Cai thì tổ chức bộ máy của Trung tâm được kiện toàn với Ban lãnh đạo, 03 phòng chuyên môn, nghiệp vụ và 05 chi nhánh TGPL trên địa bàn, với tổng số 51 chỉ tiêu biên chế. Trong đó, có 31 trợ giúp viên pháp lý (02 Trợ giúp viên pháp lý Hạng II và 29 Trợ giúp viên pháp lý hạng III), 25 trợ giúp viên pháp lý được bổ nhiệm từ 05- 10 năm trở lên (chiếm 80,6%), còn 06 trợ giúp viên pháp lý được bổ nhiệm dưới 05 năm (chiếm 19,4%). Hiện tại, có 04 viên chức đã hoàn thành khóa đào tạo nghề luật sư; 02 viên chức đang theo học lớp đào tạo nghề luật sư; 03 viên chức đã hoàn thành thời gian tập sự TGPL, 02 viên chức đang trong thời gian tập sự TGPL. Ngoài ra, Trung tâm còn ký hợp đồng thực hiện trợ giúp pháp lý với 08 Luật sư trên địa bàn.

Về trụ sở làm việc, sau sáp nhập chính quyền địa phương 02 cấp, Trung tâm TGPL được sắp xếp và bố trí trụ sở làm việc tại 02 cơ sở (phường Yên Bái và phường Cam Đường), với đầy đủ trang thiết bị, phương tiện làm việc.  

Các Trợ giúp viên pháp lý tham gia bào chữa tại phiên tòa sơ thẩm

Số lượng và chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý đều được nâng lên: theo số liệu thống kê từ 01/01/2018 đến 31/12/2025, Trung tâm đã tiếp nhận và thực hiện 11.764 vụ việc cho 11.764 đối tượng, số vụ việc thực hiện tại trụ sở Trung tâm là 5.712 vụ, số vụ việc do Chi nhánh thực hiện là 6.052 vụ việc; số vụ việc tư vấn 5.585 vụ, số vụ tham gia tố tụng 6.172 vụ (đại diện: 1.937 vụ; bào chữa: 4.235 vụ), đại diện ngoài tố tụng 07 vụ; số vụ việc do Trợ giúp viên pháp lý thực hiện là 10.748 (chiếm 91,36%); số vụ do Luật sư thực hiện: 585 vụ (chiếm 4,97%); số vụ do cộng tác viên thực hiện là 431 vụ (chiếm 3,67%). Tổng số vụ việc thành công hiệu quả là 1.175 vụ (chiếm 19,01% so với tổng số vụ việc được đánh giá). Theo chỉ tiêu vụ việc tham gia tố tụng do Bộ Tư pháp ban hành thì hằng năm, 100% trợ giúp viên pháp lý của Trung tâm đều đạt chỉ tiêu vụ việc tham gia tố tụng, số đạt chỉ tiêu tốt, khá chiếm tỷ lệ cao.

Hoạt động truyền thông trong các Chương trình Mục tiêu quốc gia được tăng cường về các thôn, bản đặc biệt khó khăn.: 

Theo Kế hoạch đã xây dựng, Trung tâm TGPL và các Chi nhánh TGPL trên địa bàn tổ chức được 897 đợt (=1.794 buổi) nói chuyện chuyên đề về trợ giúp pháp lý tại 992 xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn, thu hút hơn 21.623 lượt người tham dự; với 2.112 người dân được tư vấn, giải đáp vướng mắc pháp luật trực tiếp. Tổ chức 52 hội nghị tập huấn cho 3.472 đại biểu là cán bộ cơ sở, người có uy tín ở các thôn, bản khó khăn; tiến hành lắp đặt 597 bảng thông tin về trợ giúp pháp lý tại 100% trụ sở UBND và Công an cấp xã, các nhà văn hóa thôn, bản khó khăn, đạt tỷ lệ 100% so với chỉ tiêu kế hoạch.

 Theo hướng dẫn của Cục PBGDPL&TGPL và Sở Tư pháp tỉnh, Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh còn tham gia, phối hợp thực hiện nhiều hoạt động truyền thông về trợ giúp pháp lý trên truyền hình Trung ương (VTV5, truyền hình Quốc hội), truyền hình tỉnh, báo Lào Cai, Trung tâm văn hóa và truyên thông các huyện/thị xã, các trang thông tin điện tử của ngành và của Cục TGPL, thực hiện các chuyên mục về TGPL bằng tiếng Việt, tiếng dân tộc (Thái, Mông); các phóng sự, bài viết về TGPL cho đồng bào dân tộc thiểu số, về TGPL cho nạn nhân bị mua bán; công bố và chia sẻ số điện thoại đường dây nóng về trợ giúp pháp lý “18001233” thông qua các ứng dụng mạng xã hội zalo, fecebook… giúp người dân nghèo hiểu rõ quyền được tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí của nhà nước.

Người dân xã Cốc Lầu trong buổi truyền thông

Tăng cường công tác phối hợp về trợ giúp pháp lý: Trung tâm luôn trú trọng công tác phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn trong việc tiếp nhận các thông tin, thông báo và cử Trợ giúp viên pháp lý tham gia kịp thời cho các đối tượng thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Theo Chương trình phối hợp số 1603/CTPH-BTP-TANDTC giữa Bộ Tư pháp và Toà án nhân dân tối cao về người thực hiện trợ giúp pháp lý trực tại Toà án và Chương trình phối hợp số 5789/CTPH-BTP-BCA giữa Bộ Tư pháp và Bộ Công an về trực trợ giúp pháp lý trong điều tra hình sự, trên cơ sở Kế hoạch đã được ký kết, Trung tâm đã lập danh sách, niêm yết số điện thoại của người trực, người hỗ trợ trực, số điện thoại trực của Trung tâm TGPL tại Trụ sở Toà án nhân dân tỉnh, các Tòa khu vực, trụ sở các cơ quan điều tra cấp tỉnh, Trại tạm giam, Nhà tạm giữ và Công an cấp xã trên địa bàn tỉnh, thuận lợi cho việc hướng dẫn, giải thích về trợ giúp pháp lý và yêu cầu trợ giúp pháp lý của người dân nghèo.

Việc triển khai thực hiện Luật trợ giúp pháp lý 2017 và Nghị định số 144/2017/NĐ-CP trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã có nhiều chuyển biến tích cực, cùng với việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo điều kiện tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý, tuy nhiên cũng làm gia tăng khoảng cách tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý của những người yếu thế. Vì vậy đòi hỏi đội ngũ cán bộ, viên chức Trung tâm TGPL luôn nỗ lực, trau dồi nghiệp vụ, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, đa dạng hóa hình thức truyền thông, đồng thời củng cố cơ chế phối hợp giữa Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước với chính quyền cấp xã nhằm bảo đảm người dân thuộc diện được trợ giúp pháp lý được tiếp cận dịch vụ kịp thời, hiệu quả./.

          Nguyễn Thị Mai Hương

                                                             Trung tâm TGPL Lào Cai